Komt er in België ook een verbod op gasketels?

Na Duitsland kondigde Nederland aan om gasketels te verbieden vanaf 2026. Zo willen ze hun land sneller richting 2050 krijgen. Zal België volgen? Komt hier binnenkort ook een verbod op nieuwe gasketels? Of zal het zo’n vaart niet lopen? We vroegen het aan Charlotte van de Water, klimaatbeleidexpert, en Guy Gommeren, bouwtechnologie expert bij technologiefederatie Agoria.

Niet meer verwarmen op gas?

Tegen 2050 elk huis klimaatneutraal. Dat wil Europa bereiken met de Green Deal, die in 2021 werd goedgekeurd door de Europese Commissie. Om die ambitieuze doelstelling te bereiken, tekent elk EU-land zijn eigen krijtlijnen uit. België sprong uiteraard ook op de transitiekar en heeft al een aantal maatregelen genomen. Duitsland en Nederland schakelen nu een versnelling hoger. Gaat daar je gasketel stuk, dan mag je die – in Duitsland vanaf 2024 en in Nederland vanaf 2026 – enkel vervangen door een nieuwe ketel als je er een hybride warmtepomp bij installeert. Die moet binnen een bepaalde periode geïnstalleerd worden en de warmtepomp moet 65% van de benodigde energie dekken. De klassieke gasketel gaat dus op de schop. Of België zal volgen? “Met een verbod sluit je dingen uit, maar los je het echte probleem nog niet op”, stelt klimaatexpert Charlotte van de Water.

In België bestaat al een verbod op de stookolieketel. Zal de gasketel op termijn dan niet automatisch volgen?

Charlotte: “Een verbod is echt een laatste stap. Wij hebben reeds andere maatregelen genomen. De renovatieverplichting die begin dit jaar geïntroduceerd werd, is voor België een belangrijke stap in de energietransitie. Het halen van een beter EPC-label is sowieso al voor veel Belgen een forse uitdaging. Laten we dus eerst daarop focussen en niet te voorbarig zijn. We hebben de discussie om in te zetten op een vast maatregelenpakket wel gehad met de beleidsmakers, maar er werd zeer bewust gekozen om in te zetten op het verbeteren van het EPC. Zeg nooit nooit, maar een extra verbod is enkel zinvol wanneer het niet lukt om de renovatieverplichting voldoende op gang te laten komen.”

Waarom nemen landen zoals Nederland en Duitsland dan wel die beslissing?

Charlotte: “De situatie in Nederland en Duitsland is heel anders. Wij hebben een zeer divers gebouwenpark. Geen enkele straat in België is dezelfde. Er is in Vlaanderen en Wallonië een grote eigenaarsmarkt: zo’n 70% is woningeigenaar. Bovendien hebben we hier de ruimte om zelf te bouwen en dat is bijvoorbeeld veel beperkter het geval in Nederland. Daar is veel meer seriële bouw, denk maar aan de vele woonwijken met identieke huizen. Die zie je bij ons eerder in sociale woningbuurten, maar niet in elke straat. Iedere woning is hier een project op zich met eigen noden, andere uitdagingen en individuele eigenaars. Daarom hebben wij meer nood aan flexibiliteit in de keuze voor de renovatieaanpak en is het verstrengen van de renovatieverplichting via het EPC een betere stap. Het doel is om klimaatneutrale gebouwen te realiseren. Door iets te verbieden op technologieniveau creëer je een renovatiemoment. Maar tegelijkertijd sluit je die technologieën uit om te innoveren en nieuwe klimaatneutrale oplossingen te ontwikkelen. Dat willen we voorkomen. Met een renovatieverplichting op basis van EPC heb je dit probleem minder, omdat een technologie wordt gewaardeerd naar prestatie.”

Is België al goed bezig?

Charlotte: “De renovatieverplichting is nog maar een half jaar van kracht. We kijken dus best eerst hoe dat loopt en om dat te evalueren. Maar het verbod in Nederland en Duitsland creëert wel een momentum om de belangrijkste boodschap te benadrukken, namelijk dat het belangrijk is om nu al te starten met plannen te maken. En niet te wachten tot er bijvoorbeeld een verbod komt of je gasketel de geest geeft. Los van welke maatregelen er zijn of nog gaan komen, start je beter nu al met het opmaken van een plan. Wat je gasketel betreft: je weet dat een nieuwe fossiele verwarming in 2050 niet meer mogelijk is. Denk dus nu na over je plan van aanpak en de bijbehorende financiering.”

Lees ook: Akkoord over Vlaams Energie- en Klimaatplan 2030: dit zijn de maatregelen 

Voor welke uitdagingen staan we nog?

Guy: “We willen iedereen meenemen in de energietransitie en mensen niet voor voldongen feiten stellen. Een CO₂-neutraal huizenpark realiseer je niet van vandaag op morgen. Iedere Belg moet de kans krijgen om die doelstelling te realiseren. Maar de overheid is er zich ook van bewust dat de meesten de financiële middelen daar nu niet voor hebben. Heb je dus renovatieplannen, wil je beter isoleren, wil je overschakelen naar een energieneutraal verwarmingssysteem, informeer je dan goed. Denk in de winter na over koeling en in de zomer over verwarming. Wacht dus niet af, want wat er ook gebeurt, een gasketel op fossiele brandstof is niet klimaatneutraal.”

Charlotte:  “In België hebben we gekozen voor een renovatieverplichting op basis van een prestatielabel. Dit komt het beste tegemoet aan de variëteit die ons gebouwenpark kenmerkt. Iedereen krijgt zo de kans om zowel technisch als budgettair de beste renovatieaanpak te kiezen.”

De warmtepomp is aan een heuse opmars bezig. Zijn er nog andere alternatieven? 

Charlotte: ”Warmtenetten zijn een mogelijkheid, maar dat hangt af van de plek waar je woont. Voor de één zal dat een optie zijn, maar voor de andere niet.” 

Guy: ”Biomassa, pelletkachels en geothermie zijn andere opties. Maar alles hangt af van jouw situatie. Voor geothermie zijn boringen nodig en het wil niet zeggen dat als je buur een geothermische warmtepomp heeft, jij er ook eentje kan hebben. De Woningpas kan je hier al wel bij helpen. Voor ons is het belangrijk om een zo breed mogelijk portfolio voor te leggen, zodat iedereen een oplossing op maat kan vinden. Er is bovendien niet één pasklare oplossing. Het zal altijd een mix van oplossingen zijn.”

Zijn wij ons al voldoende bewust van de transitie waarin we moeten stappen?

Guy: “Dat is een uitdaging waar we allemaal voor staan: op nationaal, federaal en regionaal niveau. We willen dan ook heel graag kandidaat-(ver)bouwers zo goed mogelijk en volledig neutraal en objectief informeren zodat ze de juiste keuzes kunnen maken. Momenteel loopt er een project dat we in de loop van 2024 zullen lanceren en dat mensen hierbij zal helpen. Maar het blijft een transitie, een overgang. Het blijft kijken naar de mogelijke alternatieven, zodat je kan beantwoorden aan de eisen op lange termijn in functie van wat je wil en kan doen.”  

Charlotte: “Het is geen top-downplan. De bewustwording speelt zich af op alle niveaus. Als technologiefederatie zouden we graag zien dat al die versnipperde informatie gebundeld wordt, zodat kandidaat-(ver)bouwers een duidelijk inzicht krijgt in al hun mogelijkheden. Het Energiehuis is nu een eerste startpunt, terwijl het webplatform Build Your Climate alle info rond bouwtechnologie bundelt voor renovatiedeskundigen. Met het nieuwe platform willen we een stap verder gaan in de hoop dat mensen aan de slag gaan en niet voor een voldongen feit komen te staan in 2050. Dat vraagt een behoorlijke mental shift, maar we geloven dat dit mogelijk is.”