Bouwers opgelet: energie besparen is maar het halve werk

“De focus op energie zal belangrijk blijven, maar dat neemt niet weg dat we in het verleden te weinig aandacht hebben gehad voor duurzame materialen.” OVAM-woordvoerder Jan Verheyen gidst ons door de Totem-tool, een nieuwe online calculator die de milieuprestaties van je huis in kaart brengt.

Dit voorjaar lanceerden de drie gewesten van ons land een nieuwe tool waarmee bouwprofessionals, maar ook jijzelf, de milieuprestaties van een gebouw kunnen berekenen. Totem (Tool to Optimise the Total Environmental impact of Materials) moet de bouwwereld bewust maken van het belang van duurzame materiaalkeuzes. “We zijn aan Totem begonnen in 2011, het was een werk van lange adem”, vertelt Jan Verheyen, woordvoerder van de Openbare Vlaamse Afvalstoffenmaatschappij. OVAM ontwikkelde de tool samen met Leefmilieu Brussel en de Service Public de Wallonie, met medewerking van de KU Leuven, VITO en het WTCB. 

Geen uitspraken over producten

De tool maakt gebruik van de levenscyclusanalyse (LCA) van producten. Dat is de milieubelasting gedurende hun volledige levenscyclus. “Totem gebruikt de LCA’s van alle gebruikte materialen voor het bepalen van de milieu-impact van het gebouw en de gebouwelementen, zoals daken, vloeren en muren”, vertelt Jan Verheyen. “We doen dus geen uitspraken over individuele producten.”

Voor informatie over de LCA’s maakt Totem gebruik van de vrij toegankelijke en aanpasbare Zwitserse databank Ecoinvent. Maar op termijn is het de bedoeling om te werken met data die rechtstreeks door de fabrikanten ter beschikking gesteld wordt via de EPD-databank van de FOD Volksgezondheid. 

Uitgedrukt in euro’s

Totem geeft de milieu-impact weer aan de hand van zeventien ‘milieu-impactcategorieën’, zoals klimaatopwarming, verzuring, landgebruik en fijnstofvorming. “Zo krijg je een zeer gedetailleerd beeld van het milieuprofiel van een gebouw of een gebouwelement”, zegt Jan Verheyen.

Om alles aanschouwelijk te maken, wordt het eindresultaat uitgedrukt in euro’s. “Dit heeft niets te maken met de productiekost of de aankoopprijs van de materialen”, verduidelijkt Jan Verheyen. “Het gaat om de kost die nodig is om de toegebrachte milieuschade ongedaan te maken. Met Totem kan je die berekenen per gebouwelement of voor het volledige gebouw.”

Het gaat om de kost die nodig is om de toegebrachte milieuschade ongedaan te maken. Met Totem kan je die berekenen per gebouwelement of voor het volledige gebouw.”

Niet verplicht

Totem maakt de weg vrij voor een juridisch kader zoals in Nederland, waar er naast verplichte energieprestaties sinds vorig jaar ook materiaalprestaties gelden. Jan Verheyen: “Dat is bij ons nog niet aan de orde, we zitten nog in de lanceringsfase. We willen in eerste instantie de bouwsector meer materiaalbewust maken. Het is al goed dat er op z’n minst meer aandacht gaat naar materiaalprestaties.”

Materialen zijn dan ook bepalend voor de milieu-impact van gebouwen en woningen. Uit studies blijkt dat materialen 10 tot 30% van de totale milieu-impact van een woning vertegenwoordigen. “Gemiddeld is de materiaalkeuze goed voor 15 tot 20% van de milieu-impact, maar als de energieprestaties al goed zijn, bijvoorbeeld in een goed geïsoleerde woning, dan stijgt het belang van de materiaalkeuze”, aldus Jan Verheyen.

Ondank het ontbreken van een wettelijk kader, nemen grote spelers alvast het voortouw. “De Vlaamse overheid gaat voortaan voor alle bouw- en renovatiewerken aan overheidsgebouwen het gebruik van Totem opnemen in de bestekken. En Colruyt zal gebruikmaken van de tool”, zegt Jan Verheyen.

Lessen voor (ver)bouwers

Wat moet de particuliere bouwheer nu onthouden? Jan Verheyen: “Hij moet vooral beseffen dat de focus op energie belangrijk zal blijven, maar dat we in het verleden te weinig aandacht hebben gehad voor duurzame materialen. Het zijn allebei belangrijke thema’s die samen bekeken moeten worden.”

Verheyen geeft isolatie als voorbeeld. “Isoleren is absoluut nodig om je stookkosten te beperken en de CO2-uitstoot terug te dringen, maar op een bepaald moment bereik je een optimum waarbij bijkomende isolatie niet meer rendeert omdat de milieu-impact van het materiaal dan zwaarder doorweegt dan de energiebesparing.”

“Isoleren is absoluut nodig om je stookkosten te beperken en de CO2-uitstoot terug te dringen, maar op een bepaald moment bereik je een optimum waarbij bijkomende isolatie niet meer rendeert omdat de milieu-impact van het materiaal dan zwaarder doorweegt dan de energiebesparing.”

Foto: Aquaplan  

Boodschap aan fabrikanten

Maar de tool is er niet alleen voor architecten en bouwheren. Ook de fabrikanten kunnen nog veel vooruitgang boeken. “Totem toont aan dat de productiefase van bouwmaterialen, van de grondstof tot het verlaten van de fabriekspoort, ook heel bepalend is. Ook fabrikanten hebben nog werk om de milieu-impact van hun materialen te verkleinen.”

Nieuwbouw versus renovatie

Net omdat de productiefase van bouwmaterialen zo dominant is, zie je met de Totem-tool duidelijk dat de milieu-impact bij renovaties vaak lager ligt. “Logisch”, zegt Jan Verheyen. “Materialen die je hergebruikt, hoeven niet meer geproduceerd te worden. Daarom hebben renovaties doorgaans een beter score.”

Maar hij maakt een belangrijke kanttekening: “Je moet goed nagaan welke ingrepen nodig zijn om op lange termijn te kunnen spreken van een duurzame woning. Als de levensduur beperkt is, heeft de renovatie, ondanks de lagere milieu-impact weinig zin. Daarom is het soms beter om een woning te slopen en opnieuw te bouwen. Dat moet je geval per geval bekijken.”

“Materialen die je hergebruikt, hoeven niet meer geproduceerd te worden. Daarom hebben renovaties doorgaans een beter score”, vertelt Jan Verheyen.

Foto: Getty Images  

Praat erover met je architect

Aan concrete uitspraken over welke bouwmaterialen je nu beter wel of niet kiest, waagt Jan Verheyen zich niet. “Het is gevaarlijk om daar uitspraken over te doen omdat sommige materialen nu eenmaal nodig zijn omwille van specifieke technische prestaties. Ik denk bijvoorbeeld aan materialen voor branddeuren of akoestische isolatie. Maar iedereen kan met Totem aan de slag om zelf de oefening te maken. Ook al beseffen we goed dat het voor particuliere bouwheren complex en technisch is.”

Volgens Jan Verheyen is Totem een ideale tool om het gesprek over materiaalgebruik aan te gaan met je architect. “Zo kan je samen bekijken wat in jouw situatie de beste oplossingen zijn.”

Probeer de tool hier zelf uit.

“Te weinig aandacht voor gezondheid en renovatie”

Mieke Vandenbroucke, inhoudelijk medewerker van VIBE vzw, dat duurzame bouwmaterialen promoot, is enthousiast over Totem. Maar ze wijst ook op enkele aandachtspunten. “De tool houdt geen rekening met het aspect gezondheid en er is te weinig aandacht voor bepaalde bio-ecologische nichematerialen, zoals stro en kalkhennep. Momenteel zijn nog voornamelijk de producten van de grote bouwmaterialenfabrikanten vertegenwoordigd in de productdatabank.”

Bovendien vindt Vandenbroucke dat er meer aandacht nodig is voor renovaties. “Elke woning wordt minstens één keer gerenoveerd, maar daar houdt Totem geen rekening mee. Als je bijvoorbeeld werkt met demonteerbare technieken die je later makkelijk kan vervangen, zou je volgens ons een betere score moeten krijgen dan wanneer je alles bedekt met een dikke laag stortbeton.”

Livingwood

Livingwood
  • Nieuwbouw
  • Modern/Hedendaags
  • Houtskeletbouw
Bekijk woning

Sibomat NV

Sibomat NV
  • Nieuwbouw
  • Modern/Hedendaags
  • Houtskeletbouw
Bekijk woning

Producten

Breng een bezoek aan Kamp C met je school - verrassend boeiend !

Kamp C

Breng een bezoek aan Kamp C met je school - verrassend boeiend !

Systeem C: Mechanische Ventilatie

Vasco Ventilation Concepts

Systeem C: Mechanische Ventilatie

De Koevoet: het ecologisch magazine rond duurzaam bouwen

Dialoog vzw

De Koevoet: het ecologisch magazine rond duurzaam bouwen

Met duurzaam doe-het-zelven bespaar je tot 50%

Easykit

Met duurzaam doe-het-zelven bespaar je tot 50%

Kalkzandsteenblokken, geschikt voor lage energiewoningen. Ontdek de voordelen.

Silka

Kalkzandsteenblokken, geschikt voor lage energiewoningen. Ontdek de voordelen.