"We slepen een gigantische erfenis mee"

Edith Wouters en Paul Vandenbussche van Teema Architecten plaatsen ernstige vraagtekens bij onze manier van bouwen en wonen. "Als we zo verder doen, is Vlaanderen tegen 2030 helemaal volgebouwd."

Edith Wouters: "Onze infrastructuur is gigantisch duur. Zolang landmeters stukken bouwgrond in hokjes mogen blijven opdelen, bestendigen we die situatie."

Foto: Livios  

Wonen in een passiefhuis is niet per definitie duurzaam: "Een klant die passief bouwde scoorde zeer slecht op duurzaamheid, omdat hij overal met de auto naartoe moest."

Foto: Terca  

Paul Vandenbussche: "De meeste woningen in België zijn groot genoeg voor meerdere gezinnen."

Foto: De Saegher Steenfabrieken  

Wouters: "De eenzijdige focus op energie heeft perverse effecten."

Wouters: "Alles hoeft niet in één keer. Als de basis goed zit, de isolatie en oriëntatie, kan je later nog verdere stappen zetten."

Foto: Luminus  

Vandenbussche: "De gekozen bouwmaterialen moeten de meest voordelige én duurzame tegelijk zijn."

De afgelopen vijftien jaar bouwde Teema Architecten aan een divers portfolio, van passiefprojecten tot low-budget gezinswoningen. En dat allemaal met aandacht voor duurzaamheid. "We moeten wel, willen we de wereld leefbaar houden", stelt Wouters, die het architectenbureau in 1997 samen met Vandenbussche oprichtte.

En toch vraagt u zich af wat het uiteindelijk oplevert?
Edith Wouters: "Als je mij vraagt of wij als architecten echt een wezenlijk verschil kunnen maken, heb ik mijn twijfels. Wij zijn maar één schakeltje. We kunnen een rijwoning renoveren met aandacht voor materiaalgebruik, levenslang wonen, oriëntatie en inplanting. Maar dat gaat dan over één woning. We blijven zitten met een gigantische erfenis van verkavelingen overal te lande."

Wonen in een verkaveling is niet duurzaam?
Wouters: "Integendeel. We hebben voor een klant die passief bouwde, becijferd hoe duurzaam zijn project was, volgens een uitgebreide rekentool. Bleek dat hij nog geen 40 % scoorde, vooral omdat hij overal zijn auto voor nodig heeft. En zolang landmeters stukken bouwgrond in hokjes mogen blijven opdelen, bestendigen we die situatie. Onze infrastructuur is gigantisch duur. Dichter bij elkaar wonen is de oplossing. Je krijgt dan ook een beperkter geveloppervlak, waardoor de prijs verder daalt. Wonen in de stad, met groen in de buurt, is zo slecht niet: je hebt geen auto nodig, voorzieningen bij de hand, sociale controle."

Maar je kan mensen moeilijk verplichten?
Paul Vandenbussche: "Op plaatsen waar mensen toch al wonen, moet je densiteitsverhoging toestaan. De meeste woningen in België zijn groot genoeg voor meerdere gezinnen. Ik geloof in positief stimuleren, de bewustwording volgt dan vanzelf. Ik zie steeds meer cliënten die zeer bewust met hun omgeving en leven omspringen. Dat is bemoedigend. Momenteel werk ik aan een huis dat opgebouwd wordt uit afval. Het zal inhoudelijk, maar ook vormelijk heel mooi zijn."
Wouters:"De overheid moet alternatieve woonvormen faciliteren. Tegen 2030 hebben we 300.000 extra woningen nodig. Als we dat op dezelfde manier aanpakken als nu, kleurt heel Vlaanderen rood. Bovendien werken we daarmee de enorme mobiliteitsdruk in de hand."

Is duurzaam bouwen betaalbaar?
Wouters: "Als je het echt duurzaam wil aanpakken, wordt het moeilijk. Materialen recupereren kost meer. Hou je rekening met de principes van levenslang wonen, dan loopt de rekening opnieuw verder op. Idem voor extra isolatie, luchtdichtheid en technieken als warmtepompen en PV-panelen. Die vele beetjes maken het duur."
Vandenbussche: "Ook alle extra verplichtingen van de laatste jaren brengen waanzinnig veel kosten met zich mee. Het utopisch ideaal is dat we allemaal in één grote toren wonen, winkelen en werken, een soort termietenheuvel met grote terrassen. De ruimte errond blijft dan maagdelijk onaangeroerd, landschappelijk en ecologisch interessant. Maar je kan mensen toch niet verplichten? Er is zoiets als persoonlijke vrijheid. Het mag niet te dwingend worden."

De EPB-regelgeving is te dwingend?
Wouters: "De eenzijdige focus op energie heeft perverse effecten. Een collega verbouwde een woning van de Turnhoutse School, een architectuurstroming uit de jaren 60, met respect voor het oorspronkelijke ontwerp. Hij isoleerde degelijk en recupereerde de oude materialen. Het resultaat is een sterk verbeterde woning met een veel lagere CO2-uitstoot. Maar omdat hij geen ventilatiesysteem installeerde, kreeg de klant een EPB-boete. Dat vind ik pervers. Terwijl wij hier in een beschermd monument zitten, waarvoor helemaal geen EPB-eisen gelden."
Vandenbussche: "Het puntensysteem van de EPB-regelgeving is maar een conventie, die behalve politiek gestuurd ook zeer tijdelijk is. We denken er binnen tien jaar ongetwijfeld heel anders over."

Jullie hebben een duidelijke visie over duurzaamheid. Hoe vertaalt zich die in de praktijk?
Vandenbussche: "Er zijn zoveel wettelijke verplichtingen dat wij onze klanten echt niet dwingen om nog verder te gaan. We kijken wat mogelijk is in functie van hun budget, maar ze moeten niet zwaar bijlenen."
Wouters: "Alles hoeft ook niet in één keer. Als de basis goed zit, de isolatie en oriëntatie, kan je later nog verdere stappen zetten."

Wat is het sleutelelement om betaalbaar en duurzaam te bouwen?
Wouters: "Het ontwerp, niet te veel deuren, wanden, hoekjes en kantjes. Je moet niet per se klein bouwen, maar wel efficiënt. Bijvoorbeeld door te werken met alkoven om extra functies onder te brengen in de rand van grotere ruimtes."
Vandenbussche:"Het is een samengaan van vele onderdelen. De gebruikte bouwtechnieken en de materiaalkeuze moeten de meest voordelige en duurzame tegelijk zijn. Ook de ontwerplogica is bepalend. Daarnaast is er de keuze van de aannemer en zijn aankooppolitiek, die je als architect mee kan sturen. Hét sleutelelement is misschien wel de continue aandacht voor al deze punten tijdens het bouwproces."

Livingwood

Livingwood
  • Nieuwbouw
  • Rustiek/Klassiek
  • Houtskeletbouw
Bekijk woning

Dewaele Woningbouw

Dewaele Woningbouw
  • Nieuwbouw
  • Rustiek/Klassiek
  • Houtskeletbouw
Bekijk woning

Producten

Kwaliteit, energiezuinigheid en BEN (= Bijna EnergieNeutraal)

Verelst Woningbouw en Renovatie

Kwaliteit, energiezuinigheid en BEN (= Bijna EnergieNeutraal)

Onafhankelijk bouw- en verbouwadvies voor particulieren

Acasus - onafhankelijk bouwadvies

Onafhankelijk bouw- en verbouwadvies voor particulieren

Gratis infosessies rond duurzaam bouwen

Provinciaal steunpunt Duurzaam Bouwen Vlaams-Brabant

Gratis infosessies rond duurzaam bouwen

Systeem C: Mechanische Ventilatie

Vasco Ventilation Concepts

Systeem C: Mechanische Ventilatie

Factoren die uw E-peil beïnvloeden

Ecohuis

Factoren die uw E-peil beïnvloeden

Individueel bouw- en energieadvies op maat

Dialoog vzw

Individueel bouw- en energieadvies op maat