OPINIE: “We moeten nog 97% van onze gebouwen verbouwen”

"Het is een bekend gezegde: ‘De Vlaming wordt geboren met een baksteen in de maag’. Maar die spreekwoordelijke baksteen dreigt ons een indigestie te bezorgen. Op het vlak van duurzaamheid scoren onze gebouwen immers bar slecht." Aan het woord is Klaas Nijs, adviseur klimaat en energie bij Voka, het Vlaams netwerk voor ondernemingen. Hij schreef hier onlangs een paper over.

Inefficiënt

Het Vlaams gebouwenpark is sterk verouderd én inefficiënt. Volgens cijfers van Europa zijn we zelfs het derde slechtst presterende land in de EU, met woningen die maar liefst 40% meer energie verbruiken dan het Europese gemiddelde. Dat kan verklaard worden door de geschiedenis van onze regio. We gaan dat niet van vandaag op morgen zomaar kunnen veranderen. Maar het staat ook wel vast dat we veel meer gaan moeten renoveren dan vandaag het geval is.

Klimaatprotest

Want de laatste jaren daalt de renovatiegraad in Vlaanderen, terwijl ze juist dringend omhoog moet. Met een factor 4-5 zelfs. Volgens verschillende studies voldoet meer dan 95% van de woningen niet aan de energiestandaarden van 2050. Als de overheid de roep op straat naar klimaatvriendelijk Vlaanderen ernstig wil nemen, zal ze er voor moeten zorgen dat we in Vlaanderen alleen al 2,5 miljoen gerenoveerd krijgen tegen 2050. Als we daar vandaag mee beginnen, is dat nog steeds meer dan 10 woningen per uur. Langer talmen, is dan ook geen optie.

Renovatieverplichtingen

Zonder verplichtingen gaan we er in ieder geval niet geraken. Als de overheid werk wil maken van een echt klimaatbeleid, dan zijn naast (fiscale) stimuli ook renovatieverplichtingen bij het kopen of verwerven van gebouwen noodzakelijk. Zo’n verplichting via beleid kennen we trouwens al voor nieuwbouw, waar de resultaten elk jaar verbeteren. Onze minister van Energie kon dit jaar op Batibouw nog maar eens uitpakken met zeer goede cijfers voor dat bouwsegment, dankzij een performant EPB-beleid. De Vlaming wil én kan dus mee in dit verhaal. Maar hij kan het niet alleen.

Informatie

Huidige en toekomstige eigenaars moeten in ieder geval vlottere toegang krijgen tot veel meer informatie over de energieprestatie van de woning, op een laagdrempelige en transparante manier. Zo kunnen ze inschatten welke werken noodzakelijk zijn, hoeveel die gaan kosten en hoeveel ze daarmee kunnen besparen. De ontwikkeling van een EPC+ en de digitale woningpas zijn daarin zeer nuttig. Ze zullen potentiële kopers en bestaande eigenaars veel beter dan vandaag informeren over wat er met de woning moet gebeuren om ze klaar te stomen voor de toekomst.

Digitalisering

Niet alleen de informatie digitaliseert aan een razendsnel tempo. Ook de bouwsector zelf doet dit, via bijvoorbeeld het gebruik van drones en BIM (Building Information Modelling/Management). Dit laat toe om tussen de partijen in een bouwproject gegevens uit te wisselen in een digitaal bouwmodel. Samen het project vorm geven en de uitvoering virtueel voorbereiden, kan dus hiermee. Dat laat ook het (ver)bouwproces sneller en vlotter verlopen. En als je dit koppelt aan het digitaal paspoort van de woning, kan de volgende eigenaar perfect zien hoe de vorige werken verliepen, en daarop een vervolg breien.

Industrialisatie

Vanuit Voka verwachten we niet alleen dat innovatie en digitalisering een grote rol spelen om verbouwingen in goede banen te leiden. Ook een schaalvergroting binnen de bouwsector zelf, kan kosten helpen verlagen en de capaciteit in de sector vergroten. In een productiehal kan je renovatieonderdelen snel, goedkoop en kwalitatief (pre-)monteren. Op de werf kun je ze vervolgens snel en met een minimale impact voor de bewoners plaatsen. Het is een hardnekkig misverstand dat dit niet zou werken voor individuele woningen. In het buitenland wordt hier al zeer succesvol mee gewerkt.

Volgende stappen

Het is alvast duidelijk dat het klimaatbeleid voor de volgende Vlaamse Regering één van de prioritaire actiedomeinen zal zijn. Gebouwen staan in voor een derde van de broeikasgasuitstoot waar Vlaanderen verantwoordelijk voor is. Zonder een goed renovatiebeleid kunnen we de klimaatambities dus niet waarmaken. Voor Voka moet dat beleid de renovatiekosten tot een minimum beperken, de capaciteit binnen de bouwsector helpen vergroten en inzetten op verplichtingen als hefboom voor meer actie.