Unieke herbestemmingen om bij weg te dromen

In elk dorp en elke stad zijn leegstaande kerken, scholen en industriële panden te bespeuren. Vaak liggen deze gebouwen er maar verwaarloosd bij. Wat moet er mee gebeuren? Zijn ze goed voor de sloop of kan je ze restaureren voor een nieuwe functie? Wij gaan na hoe de vork in de steel zit en geven je enkele voorbeelden mee.

Foto: Zoek een architect  
Foto: Zoek een architect  

Het merendeel van deze verlaten gebouwen heeft vaak te veel maatschappelijke en culturele waarde om zomaar te vernietigen. Vandaar dat de panden die nog in goede staat zijn, gerestaureerd worden en een nieuwe functie krijgen. In dat geval spreken we van een herbestemming.

Maar wie bepaalt wat er juist met de panden gebeurt en welke nieuwe bestemming eraan gegeven wordt?

De watertoren van ZECC

Foto: ZECC  

Wij vroegen het aan Bie Plevoets, onderzoekster interieurarchitectuur aan de Provinciale Hogeschool Limburg. "Dit is afhankelijk van het gebouw zelf. Als het pand beschermd is, moet je rekening houden met de regelgeving van Monumentenzorg. In andere gevallen zijn er geen specifieke regels over wat er met de leegstaande gebouwen moet gebeuren en hoeveel er gerestaureerd mag worden."
Het Nederlandse architectenbureau ZECC achitecten bijvoorbeeld heeft zijn stempel al gedrukt op een hele reeks herbestemmingen. Zij krijgen steeds vaker de vraag om oude panden te verbouwen en nieuw leven in te blazen. "Eigenaars van oude panden komen naar ons met de vraag of zij bijvoorbeeld in het oude gebouw kunnen wonen. Wij bestuderen dan het complex en gaan na in hoeverre het mogelijk is om er een woning van te maken. Hierbij moeten wij, afhankelijk van het type pand, rekening houden met de specifieke regelgeving. In het verleden hebben we al een watertoren, een kapel, een gymzaal en kerk omgetoverd tot woonhuis", zegt ZECC-architect Steven Nobel.

Hoe gaat het concreet in zijn werk?

"Eigenaars moeten eerst nagaan of hun pand beschermd is of niet. In overleg met hun architect wordt de nieuwe functie van het pand bepaald. Hierna volgt een voorontwerp, dat al dan niet goedgekeurd moet worden door Monumentenzorg, een definitief ontwerp en een vergunningaanvraag", zegt Bie Plevoets.
Subsidies moeten gelijktijdig met de vergunningen aangevraagd worden. De renovatiewerken kunnen niet starten alvorens de goedkeuringen op tafel liggen. Vandaar dat het hele aanlooptraject jaren kan duren. Nadien is het eindelijk zo ver en kunnen de verbouwingswerken beginnen.

Verliezen herbestemmingen hun authentieke karakter door de renovatiewerken?

Volgens ZECC-architect Steven Nobel niet. "Wij houden altijd de waarde van het bestaande gebouw voor ogen. Wij voegen wel nieuwe elementen toe maar integreren deze in het bestaande gebouw. Zo kan je een tijdslijn zien in de woning. Toch is er altijd één grote beperking: het gebouw zelf. Dat bepaalt mee wat bewaard kan blijven en wat niet. Je moet roeien met de riemen die je hebt. "

Zijn herbestemmingen waardevoller dan andere woningen?

Herbestemde woningen hebben verschillende meerwaardes. Zo bepaalt de authenticiteit en historiek van het gebouw het belang van de woonst. "Via een herbestemming kan je het oude opwaarderen", meent de ZECC-architect. "Hierdoor kent het pand een lange historiek. Dit zorgt er ook voor dat herbestemmingen een tijdlozer karakter hebben dan andere woningen."
Daarnaast mag je ook niet vergeten dat beschermde woningen hun waarde op de markt blijven behouden. Hierdoor gelden ze als goede investering.

Volgens Bie Plevoets hebben architecten zelf ook baat bij herbestemmingen. "Architecten kunnen zich profileren met zulke projecten. Zij kunnen laten zien waartoe zij in staat zijn en hun stempel drukken op de uiteindelijke creaties. Bovendien kunnen architecten geen twee keer op rij hetzelfde verwezenlijken, waardoor het gebouw een unieke waarde krijgt."

Drie herbestemmingen in woord en beeld

Wonen in een kapel

Eén van de pronkstukken van de ZECC-architecten is een woonkapel in Utrecht. Steven Nobel: "Wij hebben het karakter van de kleine kerk kunnen behouden. Er is niets veranderd aan de structuur van het gebouw. Toch onderging de kapel enkele aanpassingen. Wij hebben het orgel uitgebreid, nieuwe daklichten aangebracht en een abstracte versie van een glas-in-loodraam achterin de kapel bij het altaar toegevoegd. De combinatie van de oude en nieuwe elementen maakt de woning uniek."

Van gymzaal tot huis

De gymzaal van het oude schoolgebouw aan de Oudegracht in Utrecht werd omgevormd tot een private woonst. "Boven de zaal liggen appartementen met dakterrassen, die het inkomende daklicht van de sporthal belemmeren. Daarom hebben we een patio ingevoegd, voor meer zonlicht om het woongenot van de sportzaal te verhogen", zegt Steven Nobel. Het achterste gedeelte, waar vroeger de kleedkamers waren, werd volledig gesloopt en opnieuw opgebouwd. Zo maakte ZECC-architecten een einde aan de verzakte fundering.

School verbouwd tot appartementsblok

Maar ook in Vlaanderen vinden we een herbestemming van een schoolgebouw terug. David Driessen van dmvA-architecten is mede het brein achter het woonproject BuSO Auwegemvaart in Mechelen. "Dit project bestaat uit tien appartementen, ondergebracht in een leegstaand schoolgebouw. De structuur van het gebouw is praktisch onaangetast gebleven. Toch hebben we nieuwe ruimtes gecreëerd, waardoor de woningen van elkaar gescheiden blijven", stelt Driessen. De wooneenheden worden casco verkocht, waarbij de hele ruwbouw in de handen van de dmvA-architecten ligt. Over de binnenafwerking beslissen de nieuwe bewoners. De woonheden hebben oppervlaktes van 60m² tot 185m².

Arkana

Arkana
  • Nieuwbouw
  • Modern/Hedendaags
  • Houtskeletbouw
Bekijk woning

Ecohuis

Ecohuis
  • Nieuwbouw
  • Rustiek/Klassiek
  • Houtskeletbouw
Bekijk woning

Producten

Plaatsbezoek met mondeling advies (standaardpakket)

SOS Ingenieur

Plaatsbezoek met mondeling advies (standaardpakket)

Wat zijn de voordelen van een leidingrenovatie zonder breekwerk?

e-Pipe Benelux

Wat zijn de voordelen van een leidingrenovatie zonder breekwerk?

Gereedschappen

Gamma Belgie

Gereedschappen

Voordelen EPDM bij een plat dak

Zelfdakstore

Voordelen EPDM bij een plat dak

Decentrale ventilatie-unit D60: voor bestaande woningen en renovatieprojecten

Vasco Ventilation Concepts

Decentrale ventilatie-unit D60: voor bestaande woningen en renovatieprojecten

Bouwen of renoveren? Vraag je gratis bouw- en renovatieboek aan

Verstandig Bouwen

Bouwen of renoveren? Vraag je gratis bouw- en renovatieboek aan