livios logo

Het ABC van domotica: zo word je een expert ter zake

Wil jij je woning automatiseren met behulp van domotica? Dan krijg je tijdens je zoektocht naar het perfecte domoticasysteem tientallen termen naar het hoofd geslingerd. De ene al belangrijker dan de andere. Bang dat je op den duur door de vele bomen het bos niet meer ziet? Geen nood! Livios wijst je de weg met dit ABC.

Actoren

Actoren vormen het eindstation van een domoticatoepassing. Zij zetten de signalen van de sensoren, die via het laagspanningscircuit (met bedrade of draadloze sensoren) bij de controller aankomen, om in fysieke handelingen: licht aan/uit, verwarming hoger/lager …

Dit gebeurt via het elektrisch circuit (verlichting, aandrijving van je rolluiken of screens …) of via andere systemen: de verwarming kan je bijvoorbeeld automatiseren door de ventielen van de cv-installatie met actoren te bedienen.

Bussysteem

Bij een typische elektrische installatie is er altijd een schakelaar rechtstreeks verbonden met het object dat je aan en uit wil schakelen: lamp, tv, zonwering, muziek, … Bij domotica gebeurt de sturing via een universele datakabel: de buskabel.

Naast de elektriciteitskabel voor de voeding (220 volt) lopen er aparte buskabels naar alle schakelaars en/of stopcontacten in huis. Zo zijn alle sensoren (schakelaars, bewegingsmelders, lichtsensoren, …) in één lus met elkaar verbonden. De bijhorende programmatiesoftware geef je vervolgens aan hoe je alles gaat aansturen.

Met andere woorden: je bepaalt pas na de installatie wat je precies doet met elke schakelaar: verlichting, toegangscontrole, zonwering, verwarming, tv, muziek, …

Controller

Deze centrale stuureenheid komt in de elektriciteitskast en vormt het hart van je domoticasysteem. De controller geeft de signalen van de sensoren door aan de actoren, afhankelijk van hoe je het systeem programmeert.

Je bepaalt pas na de installatie wat je precies doet met elke schakelaar: verlichting, toegangscontrole, zonwering, verwarming, tv, muziek …

Foto BTicino
  

Communiceren met je gebouwbeheersysteem gebeurt via een touchscreen tegen de wand, via je smartphone of tablet … Maar ook met drukknoppen, afstandsbedieningen of designschakelaars.

Foto AIPHONE - DELTA DORE (CCI N.V.)
  

Domotica

Huisautomatisering. Het woord ‘domotica’ is een samentrekking van het voorzetsel domus (huis in het Latijn) en het achtervoegsel tica, wat staat voor toegepaste wetenschap.

Met domotica integreer je alle actoren (voor het aansturen van verlichting, multimedia, screens, ...) en sensoren (schakelaars, bewegingsmelders, …) in één systeem.

Energiemanagement

Technische installaties worden alsmaar complexer, inclusief ventilatiehernieuwbare energie, opslag van energie, daglichtsturing, … Met domotica of woningautomatisering stem je al die technieken maximaal op elkaar af. Dat is comfortabel én energiebesparend.

Energiemanagement wordt in de toekomst, met de opkomst van slimme stroomnetten (smart grids) alleen maar belangrijker. Een intelligent gebouwbeheersysteem kan er dan bijvoorbeeld voor zorgen dat de productie en opslag van groene stroom via je PV-panelen optimaal afgestemd wordt op de beschikbare elektriciteit via het stroomnet.

Functies

Met domotica is in principe alles mogelijk, van daglichtsturing tot het automatisch openen en sluiten van alle ramen en deuren. Maar toch doe je er goed aan om je verwachtingen op voorhand goed in kaart te brengen. Zo win je twee keer:

  1. Je geeft geen geld uit aan onnodige functies.
  2. De installatie voldoet perfect aan de verwachtingen van jouw gezin.

Sommige domotica-installateurs gebruiken een checklist om al je wensen te overlopen. Ook dat kan helpen om na te gaan wat je precies verwacht: comfort verhogen, energie besparen, je woning beveiligen, …

Technische installaties worden alsmaar complexer, inclusief ventilatie, hernieuwbare energie, opslag van energie, daglichtsturing … Met domotica of woningautomatisering stem je al die technieken maximaal op elkaar af.

Foto KNX Home Control by Vecolux
  

Een macro is een voorgeprogrammeerd scenario dat je kan laten uitvoeren met een stemcommando, gebaar of met een druk op een knop.

Foto Niko nv
  

Gebruikersinterfaces

Hoe communiceer je met je domotica- of gebouwbeheersysteem? Dat kan op verschillende manieren: met een touchscreen tegen de wand, via je smartphone of tablet, … Maar ook met drukknoppen, afstandsbedieningen of designschakelaars.

Uit onderzoek blijkt dat de meeste mensen een voorkeur hebben voor uiteenlopende interfaces. Ga dus op zoek naar een domoticafabrikant die verschillende opties aanbiedt, of kies voor een open domoticastandaard, zodat je kan kiezen uit verschillende interfaces van meerdere fabrikanten. Let wel: hoe meer interfaces, hoe hoger het kostenplaatje.

Home automation

Sommige specialisten gebruiken het woord ‘domotica’ niet graag, vanwege de negatieve connotatie die bij mensen soms nog leeft: bijvoorbeeld dat domotica draait om luxe en enkel is weggelegd voor de happy few. Zij hebben het liever over huis- of gebouwautomatisering of home automation.

Integratie

Hoe complexer je domotica-installatie, hoe belangrijker dat alle afzonderlijke toepassingen met elkaar communiceren. Deze mogelijkheid tot integratie of interoperabiliteit is met name van belang wanneer je een bestaand domoticasysteem wil uitbreiden (zie ook Uitbreidbaarheid).

Hierop kan je anticiperen door te investeren in een systeem dat gebruikmaakt van een zogenaamde open protocol, waarvoor meerdere fabrikanten producten ontwikkelen. Zo ben weet je zeker dat al deze producten dezelfde technische taal spreken.

Ook fabrikanten van gesloten domoticasystemen doen hun best om de interoperabiliteit van hun producten te vergroten. Onder andere door samen te werken met andere fabrikanten voor specifieke toepassingen (muziek, rolluiken, verlichting, multimedia, …).

KNX

KNX is de bekendste Europese domoticastandaard. Het protocol beschrijft hoe sensoren en actoren met elkaar communiceren. Wereldwijd ontwikkelen meer dan 400 fabrikanten KNX-compatibele producten. Deze worden gecertificeerd door de KNX Association om er zeker van te zijn dat ze allemaal dezelfde technische taal spreken.

Lichtsturing

Door je verlichting slim te integreren in je domoticasysteem verhoog je je comfort en veiligheid en verlaag je je energiekosten. Enkele voorbeelden van lichtsturing: verlichting die dimt of sterker wordt afhankelijk van de hoeveelheid binnenvallend daglicht, automatisch aan- en uitschakelen van verlichting bij afwezigheid, je lichten die dimmen wanneer je bijvoorbeeld de televisie aanschakelt, ...

Ook fabrikanten van gesloten domoticasystemen doen hun best om de interoperabiliteit van hun producten te vergroten. Onder andere door samen te werken met andere fabrikanten voor specifieke toepassingen (muziek, rolluiken, verlichting, multimedia …).

Foto AIPHONE - DELTA DORE (CCI N.V.)
  

KNX is de bekendste Europese domoticastandaard. Het protocol beschrijft hoe sensoren en actoren met elkaar communiceren.

Foto BTicino
  

Macro

Ongetwijfeld een van dé troeven van domotica! Een macro is een voorgeprogrammeerd scenario dat je kan laten uitvoeren met een stemcommando, gebaar of met een druk op een knop.

Nest

De Nest-thermostaat van Nest Labs (een dochterbedrijf van Google) is een bekend voorbeeld van IoT-technologie, gebaseerd op het zogenaamde Internet of Things. Apparaten zoals Nest zijn interessant om je woning zonder grote kosten ‘slim’ te maken.

Het Internet of Things bestaat, in tegenstelling tot klassieke domotica, dan ook uit allerhande slimme producten (van koffiezetapparaten tot koelkasten en thermostaten) die rechtstreeks met het internet communiceren. Al deze apparaten maken ook gebruik van dataopslag in de cloud, wat vragen doet rijzen over privacy.

Het is aan jouw domoticaspecialist om een veilige koppeling te maken tussen conventionele domotica en IoT-technologie.

Open standaard

Een belangrijke keuze is die tussen een open of een gesloten systeem. Een open systeem, zoals KNX (zie hoger) werkt met een overkoepelend protocol, waardoor je niet gebonden bent aan één fabrikant.

Een gesloten systeem betekent dat je domoticasysteem met geen enkel ander systeem compatibel is. Kies je hiervoor, kijk dan naar de mogelijkheden op langere termijn. Welke garanties biedt de fabrikant? Heeft het bedrijf een lange staat van dienst?

Gezien het belang van integratie, werken steeds meer fabrikanten van gesloten domoticasystemen intussen samen met andere fabrikanten om hun technologieën op elkaar af te stemmen. Je krijgt dan een soort hybride tussen open en gesloten systemen.

Programmeren

Het voordeel van domotica is dat je na het aansluiten van alle sensoren en actoren nog alle kanten uit kan. De werking van het systeem wordt dan ook vooral bepaald door hoe je de controller of centrale stuureenheid programmeert.

Dit is een van de moeilijkste aspecten van woningautomatisering. Maar fabrikanten hebben hun systemen intussen flink vereenvoudigd, zodat je niet voor elke wijziging een specialist moet raadplegen.

Het voordeel van domotica is dat je na het aansluiten van alle sensoren en actoren nog alle kanten uit kan. De werking van het systeem wordt dan ook vooral bepaald door hoe je de controller of centrale stuureenheid programmeert.

Foto KNX Home Control by Vecolux
  

Sensoren vormen de oren en ogen van je domoticasysteem. Zij vangen (meestal analoge) signalen op en geven deze door aan de controller (de domoticamodule in je elektriciteitskast).

Foto Gira
  

Retrofit

Retrofitting is een algemeen principe dat je toelaat om nieuwe ontwikkelingen of technologieën gemakkelijk te koppelen aan een bestaande installatie. Zo hoef je geen volledig nieuw systeem aan te kopen en te installeren. Je maakt je oude voorzieningen dus als het ware slimmer dankzij een eenvoudige aanvulling. Een voorbeeld hiervan is je bestaande gordijnen automatiseren en koppelen met lichtsensoren.

Sensoren

Sensoren vormen de oren en ogen van je domoticasysteem. Zij vangen (meestal analoge) signalen op en geven deze door aan de controller (de domoticamodule in je elektriciteitskast). De controller stuurt vervolgens de verschillende actoren aan, in functie van de programmatie.

Er zijn bedrade en draadloze sensoren. Enkele veel gebruikte types:

  • Lichtsensor: hiermee meet je de lichtwaarde in een ruimte. Afhankelijk van de meting, kan je verschillende scenario’s programmeren: bijvoorbeeld je screens laten openen of sluiten.
  • Bewegingsdetector: zo laat je het licht automatisch aanspringen als iemand een ruimte binnenkomt. Er zijn ook ‘multisensoren’ die bewegingsdetectie en lichtmeting combineren.
  • Luchtsensor: hiermee meet je de kwaliteit van de binnenlucht in huis, de temperatuur, het CO2-gehalte en de luchtvochtigheid. Zo kan je de ramen, de verwarming/koeling of ventilatie automatisch aansturen in functie van de metingen.
  • Raam- en deursensor: zo controleer je of alle ramen en deuren gesloten zijn.
  • Drukknop of touchscreen: hiermee stuur je je domoticasysteem manueel aan volgens de vooraf ingestelde programmatie.
  • Windmeter: in functie van de gemeten windsnelheid kan je verschillende handelingen programmeren: screens oprollen, ramen sluiten, …

Tweedraadssysteem

In tegenstelling tot een standaard elektrische installatie werkt domotica volgens een tweedraadssysteem.

  1. De traditionele elektrische bedrading voor de voeding van technische apparaten.
  2. Een extra laagspanningscircuit voor het transport van informatie naar het centrale gebouwbeheersysteem (de controller). Dit is meestal een buskabel, maar het kan ook draadloos (of een combinatie van beide).

Denk eraan dat je gezinssituatie er over vijf jaar misschien helemaal anders uitziet. Technologie en leefgewoontes veranderen voortdurend.

Foto KNX Home Control by Vecolux
  

De videofoon: een buitenpost met camera brengt de persoon aan je voordeur in beeld. Via de binnenpost kan je met deze persoon communiceren en hem of haar binnenlaten via een druk op de knop.

Foto Niko nv
  

Zeker in een bestaande woning kan je vaak niet zonder draadloze toepassingen, tenminste als je geen zin hebt in veel kap- en breekwerk.

Foto AIPHONE - DELTA DORE (CCI N.V.)
  

Uitbreidbaarheid

Denk eraan dat je gezinssituatie er over vijf jaar misschien helemaal anders uitziet. Technologie en leefgewoontes veranderen voortdurend.

De kans is groot dat er in de toekomst nieuwe producten opduiken die je wil integreren in jouw woning. Of misschien heb je pas over een paar jaar tijd om eindelijk de zolderkamer in te richten.

Zorg er dan voor dat je je domotica of gebouwbeheersysteem kan uitbreiden en/of updaten (met name de achterliggende software). Zowel verticaal (nieuwe producten) als horizontaal (extra ruimtes in huis). Dat kan op twee manieren:

  1. Door te kiezen voor een open domoticastandaard, waarvoor meerdere fabrikanten producten ontwikkelen. Omdat deze producten allemaal dezelfde technische taal spreken, kan je je installatie zonder problemen uitbreiden.
  2. Door te kiezen voor een domoticafabrikant met een bewezen staat van dienst. Kies voor een systeem dat al geruime tijd bestaat en vraag na of de fabrikant vasthoudt aan de eigen standaard.

Videofonie

Een toepassing die zich zowat positioneert tussen een veiligheids- en een domoticavoorziening. Een buitenpost met camera brengt de persoon aan je voordeur in beeld. Via de binnenpost kan je met deze persoon communiceren en hem of haar binnenlaten via een druk op de knop. Je kan je videofoon ook bedienen met je smartphone, tablet of domotica-interface.

Wireless

Kies je voor bekabelde of draadloze domotica? In veel gevallen geeft een combinatie van beide de beste resultaten. Zeker in een bestaande woning kan je vaak niet zonder draadloze toepassingen, tenminste als je geen zin hebt in veel kap- en breekwerk.

Veel hangt dan ook af van je woning. In nieuwbouw kan je makkelijk de nodige kabels trekken. Maar ga je renoveren, of wil je een bestaand domoticasysteem uitbreiden op een moeilijk bereikbare plaats, dan biedt draadloze domotica de uitkomst.

Let wel: wil je 100 % betrouwbaarheid, dan kies je best voor een bekabelde oplossing. De meeste specialisten zien draadloze technologie dan ook vooral als een aanvulling op een bedrade installatie.

Zigbee/Z-Wave

Zigbee en Z-Wave zijn wereldwijd de meest gebruikte standaarden voor draadloze domotica. Voor Z-Wave, de oudste van de twee protocollen, zijn er ondertussen ruim 1.500 producten in omloop. Ieder Z-Wave-netwerk en alle toestellen binnen dat netwerk krijgen een uniek ID, zodat toestellen van een ander netwerk niet met jouw producten kunnen communiceren. Het Z-Wave-signaal interfereert niet met wifi.

Zigbee is, in tegenstelling tot Z-Wave, een open technologie die gebruikt wordt door onder andere Samsung, Logitech, GE, Philips en de Nest-thermostaat. Het protocol maakt gebruikt van de 2,4 GHz-frequentie. Deze hogere frequentie laat een hogere brandbreedte toe, waardoor Zigbee snelheden tot 250 kilobit per seconde haalt, meer dan twee keer zo snel dan Z-Wave. Nadeel: ook het wifi-signaal verloopt via de 2,4 GHz-band, wat kan resulteren in lagere snelheden en interferentie.


https://www.livios.be/nl/bouwinformatie/technieken/smarthome/domotica/het-abc-van-domotica-zo-word-je-een-expert-ter-zake/