OPINIE: "Respect voor Janneke en Mieke op Batibouw"

"Batibouw is een beurs voor knutselaars. Voor Janneke en Mieke." Met die uitspraken deed Vlaams Bouwmeester Leo Van Broeck flink wat stof opwaaien. Tom Mondelaers, hoofdredacteur van Livios, dient de Bouwmeester van antwoord. "Wat verlangen we eigenlijk van Janneke en Mieke op Batibouw? Dat zij ons uit de impasse halen en een nieuwe ruimtelijke toekomst in leiden? Dat is ronduit oneerlijk."

"Jonge gezinnen willen vooral een betaalbare plek voor zichzelf"

De Bouwmeester schoffeerde bij de start van Batibouw duizenden jonge (ver)bouwers. Hij vindt dat ’s lands grootste bouw- en renovatiebeurs te veel focust op “Janneke en Mieke” die trouwen, bouwen en daarbij de ene blunder op de andere stapelen door vast te houden aan individuele kavels en nauwelijks stil te staan bij de impact van hun keuzes. Zo geraken we volgens de Bouwmeester nooit uit de ruimtelijke impasse.

Heeft hij een punt? Absoluut, vriend en vijand zijn het erover eens dat we kleiner en dichter op elkaar moeten gaan wonen, willen we Vlaanderen leefbaar houden. Maar moet hij daarom individuele (ver)bouwers met de vinger wijzen? Ik vind van niet.

Met Livios bereiken we elke maand meer dan 650.000 (ver)bouwers, waaronder duizenden Jannekes en Miekes om het met de woorden van de Bouwmeester te zeggen. Wat die jonge gezinnen in de eerste plaats verlangen, is een betaalbare plek voor zichzelf. Voor de meesten is dat trouwens geen nieuwbouw, maar een van de miljoenen bestaande woningen in het ruimtelijk versnipperde Vlaanderen.

Omdat Janneke en Mieke dromen van een uitgeleefde oude woning? Nee, omdat dat vaak het enige is wat ze kunnen betalen. Veel jonge Leuvense, Antwerpse of Gentse gezinnen doen niet eens meer de moeite om een betaalbare woning te vinden in de stad. Onbegonnen werk. De stad is het terrein van vermogende particulieren en vastgoedinvesteerders.

"Kunnen niet anders dan zelf de handen uit de mouwen steken"

Respect voor de Jannekes en Miekes die zichzelf in de schulden steken voor een woning van een halve eeuw oud. Noodgedwongen moeten ze zelf aan de slag als ze hun wooncomfort willen verbeteren. Probeer je huis maar eens grondig energetisch te renoveren als je pas 250.000 euro of meer hebt betaald voor de aankoop ervan.

De Bouwmeester noemt Batibouw een beurs voor knutselaars en daarin heeft hij waarschijnlijk gelijk: jonge gezinnen die vandaag hun eerste stappen zetten op de woonmarkt kunnen bijna niet anders dan zelf de handen uit de mouwen steken. Hoe graag ze het ook anders zouden zien: uit een recente enquête van Livios en Het Laatste Nieuws bij 1.500 verbouwers blijkt dat slechts 19% onder hen ook écht wil verbouwen. Al de rest doet het omdat het niet anders kan.

"Sterk signaal van overheid nodig"

Wat verlangen we eigenlijk van Janneke en Mieke op Batibouw? Dat zij ons uit de impasse halen en een nieuwe ruimtelijke toekomst in leiden? Dat vind ik ronduit oneerlijk. Als de bouwwereld de afgelopen jaren één ding geleerd heeft, is het dat beleid werkt. Kijk naar het succes van de EPB-regelgeving. Onhaalbaar, dacht iedereen bij de invoer van de strengere bouweisen in 2006. Maar achteraf is het een succesverhaal gebleken. Vorige week bracht minister Tommelein (Open Vld) het blijde nieuws op Batibouw dat meer dan de helft van de Vlaamse bouwers nu al de BEN-norm haalt, die pas vanaf 2021 verplicht is.

Waarom zouden we op ruimtelijk vlak niet hetzelfde succes kunnen boeken? De overheid beschikt over tal van positieve beleidsinstrumenten om Janneke en Mieke te helpen bij het maken van de juiste keuzes. We zouden hen kunnen belonen als ze (ver)bouwen op een auto-onafhankelijke locatie. Bijvoorbeeld door hen een voorsprong te geven bij het berekenen van hun E-peil. Of door hen gedurende enkele jaren een vermindering of vrijstelling van hun onroerende voorheffing toe te kennen, zoals we dat ook hebben gedaan voor passiefhuizen (al dan niet op het platteland).

Het heeft geen zin dat we Janneke en Mieke met de vinger wijzen als we hen niet de kans geven om positieve keuzes te maken. Maar daarvoor hebben we beleid nodig, en politici die écht werk willen maken van ruimtelijke ordening. Dat beseft de Bouwmeester ongetwijfeld ook.