“Mensen moeten zo snel mogelijk weten of er een warmtenet in hun straat komt”

Hernieuwbare energie is de toekomst, dat beseft iedereen. Maar wat betekent dat voor wie vandaag bouwt of renoveert? Dat is de inzet van dit tweede deel van ons Grote Energiedebat: volle gas op weg naar hernieuwbare energie!

Conclusie 1: Nood aan duidelijkheid

In een reactie op het plotse gasverbod voor nieuwbouw in Nederland gaf Stijn Verbeke, specialist energiezuinig bouwen bij EnergyVille/VITO, op Livios aan dat er niet één oplossing is om minder afhankelijk te worden van fossiele brandstoffen. Naast warmtepompen en warmtenetten, zullen ook vormen van groen gas onze woningen verwarmen in de toekomst.

Lees hier hoe dat concreet in z’n werk gaat.

Duidelijkheid nodig

Benjamin Clarysse, beleidsmedewerker energie-efficiëntie en groene warmte bij Bond Beter Leefmilieu, wijst op de verantwoordelijkheid van de overheid: “Er is een debat nodig over warmtenetten: de overheid moet zo snel mogelijk bepalen welke energiebronnen we waar gaan gebruiken. Momenteel leggen we alleen warmtenetten aan op plaatsen met veel potentieel, zoals in de buurt van een verbrandingsoven of industrieterrein. Maar we moeten dringend beslissen hoe we de volledige warmtevraag in Vlaanderen zullen vergroenen. Mensen moeten zo snel mogelijk weten of er een warmtenet in hun straat komt.”

Steden en gemeenten zouden volgens Clarysse een warmteplan moeten opstellen, waarin ze bepalen welke zones zullen worden aangesloten op een warmtenet en welke niet. “Maar zolang ze vanuit de Vlaamse overheid niet het signaal krijgen om daar werk van te maken, zijn ze niet geneigd om dat te doen.” Geert Flipts van het Vlaams Energieagentschap: “Er is overleg nodig over hoe we onze gebouwen gaan verwarmen tegen 2040, welke stappen we daarvoor moeten zetten en hoe we lokale besturen daarbij kunnen betrekken.”

Lees hier alles over warmtenetten.

Gestage overgang

Moet Vlaanderen even drastische keuzes maken als Nederland? Daar is het aansluiten van nieuwe woningen op het gasnet vanaf 1 juli verboden. Olivier Schmitz, sales- en marketingdirecteur van verwarmingsfabrikant Radson, heeft zijn bedenkingen: “Zoiets heeft een enorme impact op de bouwsector en de industrie. Het is gemakkelijk om te zeggen dat je dat gaat doen, maar nu zijn ze wel volop aan het discussiëren over hoe ze het moeten aanpakken. Wie betaalt dan uiteindelijk het gelag?”

Ook Stijn Verbeke pleit voor een gestage, niet al te bruuske overgang. “In Nederland was het paniekvoetbal. Ik ben helemaal akkoord dat we tegen 2040 die richting uit moeten. Maar zeker voor bestaande gebouwen zat dit gefaseerd moeten. Als iedereen tegelijk zou omschakelen naar warmtepompen, zou ons huidige elektriciteitsnet dat niet aankunnen.”

Conclusie 2: gasketel is nog verantwoord

Wat betekent die overgangsfase concreet voor individuele (ver)bouwers? Moeten we bij elke nieuwbouw of grondige renovatie koste wat het kost kiezen voor verwarming op basis van hernieuwbare energie? Kati Lamens, voorzitter van Netwerk Architecten Vlaanderen, nuanceert: “We mogen niet alles op één hoop gooien. Laten we beginnen met groepswoningbouwprojecten. Daar kunnen we bijvoorbeeld al collectieve warmtenetten aanleggen in plaats van individuele cv-ketels.”

Overgangsenergie

Volgens haar spelen condensatieketels de komende jaren nog een belangrijke rol voor individuele woningverwarming. “Wij zien gas als een overgangsenergie die we nodig hebben om te geraken waar we willen geraken. Wie bouwt of renoveert, kan ervoor kiezen om nog een gasketel in te installeren, zodat er voldoende budget over blijft om de bouwschil aan te pakken. Met een warmtepomp sta je onmiddellijk voor een veel grotere investering en wij geloven, zeker voor renovaties, in een langetermijnvisie: laat een masterplan opstellen en kijk per fase naar het budgettaire kaartje dat daaraan vasthangt. Als dat betekent dat je in eerste instantie veel verder kan gaan met een gascondensatieketel, die je over vijftien of twintig jaar vervangt, dan vinden wij dat perfect verantwoord.”

Dirk Verbeeck, adviseur duurzaam bouwen bij Kamp C, zit op dezelfde lijn. “In principe raad ik aan, als het budgettair mogelijk is, om alle fossiele brandstoffen te vermijden. Maar zorg er op z’n minst voor dat je verwarming werkt op lage temperatuur. Als je cv-ketel binnen vijftien jaar aan vervanging toe is, kan je alsnog investeren in een warmtepomp en PV-panelen.”

Olivier Schmitz heeft een praktische tip voor bouwers: “Vloerverwarming wordt vaak aangelegd met een pasafstand (de afstand tussen de leidingen, red.) van 20 cm. Maar je legt de leidingen beter op 10 cm van elkaar. Zo heb je altijd voldoende warmteafgifte als je later overschakelt van een cv-ketel naar een warmtepomp.”

Conclusie 3: stoken op hout kan, maar…

Ook biomassa geldt volgens de EPB-regelgeving als hernieuwbare energiebron. Maar de laatste maanden was er veel te doen rond deze vorm van verwarming, onder meer door de uitstoot van fijnstof. Is een pelletketel of -kachel geen verstandige keuze voor (ver)bouwers?

CO₂-neutraal

“De industrie werkt momenteel aan filters om de productie van fijnstof te beperken”, zegt Dirk Verbeeck (lees hierover onder meer dit artikel op Livios, red.). “Maar oude installaties beschikken nog niet over die technologie. Toch bekijken we pelletverwarming doorgaans als CO2-neutraal, als die pellets afkomstig zijn van duurzaam bosbeheer. Ik maak dan wel abstractie van het transport van die dingen en van de hele productie-industrie erachter. Veel pellets die wij hier verstoken komen uit Scandinavië, Polen en Canada.”

Jorn Van Herck, EPB-verslaggever en bestuurder bij het Overlegplatform voor Energiedeskundigen. “Pellets zijn ontstaan als restproduct uit de houtindustrie. Maar ondertussen zijn ze zo populair dat er niet genoeg restafval meer is. Tegenwoordig worden bomen gekapt om pellets te produceren, dat is niet de bedoeling.”

Biomassa op wijkniveau

Toch zal biomassa volgens Stijn Verbeke deel uitmaken van de energiemix van de toekomst. “De vraag is alleen of we biomassa moeten gebruiken voor individuele woningverwarming of als brandstof voor grotere centrales. Het zal vaak beter zijn om biomassa op iets grotere schaal toe te passen, bijvoorbeeld op wijkniveau om in te spelen op schommelingen in het aanbod aan zonnestroom. Een grote pelletketel kan dan energie leveren op dalmomenten, wanneer er weinig of geen zon is.”

Benjamin Clarysse is eerder kritisch voor biomassa: “Je moet niet denken dat pellets gemaakt worden van twijgjes of minderwaardig hout, want dan krijg je slechte kwaliteit en nog meer fijnstof. Er zijn veel betere manieren om hout te gebruiken, bijvoorbeeld als bouwmateriaal. Verbranden is het laatste wat we ermee willen doen. Daarom denk ik dat biomassa slechts een beperkt aandeel zal hebben in de energiemix van de toekomst.

Deel 1 gemist, geen probleem.