Wat is de verwarming van de toekomst?

Volgens Patrick O van Climafed gaan we massaal aan de warmtepomp. Maar over welke hindernissen moet de verwarming van de toekomst? Wat betekent dit voor nieuwbouwwoningen, renovatieprojecten en appartementen? Hoe krijgen we huishoudens met beperkte middelen mee in het elektrificatieverhaal?

Welke verwarmingsopties hebben woningen in de toekomst?

Patrick O: “Voor nieuwbouwwoningen hebben we al een heel traject afgelegd. De verwarmingssystemen van nu zijn 50% energiezuiniger dan tien jaar geleden. Architecten, aannemers en bouwheren zijn voldoende op de hoogte van de mogelijkheden om een intelligente en toekomstgerichte keuze te maken. Momenteel kiest al 70% van de bouwers voor een warmtepomp in combinatie met zonnepanelen. Dat aantal zal de komende jaren alleen maar stijgen.” 

Wat dan bij renovatieprojecten?

“Bij renovatie spelen er andere parameters een rol om efficiënt te kunnen verwarmen: grondige isolatie, een kierdichte schil, goede ventilatie en een zuinig verwarmingssysteem. Maar vergeet ook niet de productie van warm water. Als de woning voldoet aan bovenstaande parameters, dan zal de vraag naar ruimteverwarming dalen. Maar de vraag naar sanitair warm water blijft hetzelfde. Verbouwers kijken best ook naar warmtepompboilers en zonneboilers.”

Welke rol zal de warmtepomp spelen?

“Door de klimaatopwarming zullen warme, droge periodes frequenter worden. Om oververhitting te voorkomen, gaan we lucht-waterwarmtepompen meer inzetten om aan actieve cooling te doen. Airco’s gaan we meer gebruiken als verwarming, zeker voor de bovenverdieping. Heb je een vrijstaande woning, dan kan je je slaapkamers met een lucht-luchtwarmtepomp tijdens de zomer fris houden en tijdens de winter een beetje opwarmen.”

De warmtepomp - of beter een cascade van warmtepompen - zal de manier zijn om appartementen, wijken en straten te verwarmen in de toekomst

Woningen kunnen snel op de elektrificatietrein springen. Hoe spelen appartementen in op de toekomstige verwarming?

“Een lucht-luchtwarmtepomp plaatsen bij appartementen is niet zo evident. Bovendien bestaan er mooiere, collectievere oplossingen. Bij een klein appartementsgebouw, met drie à vier verdiepingen, kan je nog overwegen om de buitenunit op het dak te plaatsen. Bij appartementsgebouwen met meer verdiepingen kan je de units op het terras of de zijgevel plaatsen, maar daar gaat niet iedereen happy mee zijn. Ze hebben een impact op de uitstraling van het gebouw én een warmtepomp maakt nu eenmaal geluid. Een monoblockunit (warmtepomp zonder buitenunit, nvdr.) zou een optie kunnen zijn. Er zijn niet veel fabrikanten die het maken, maar technisch kan het wel. Maar niet voor het volledige appartementsgebouw, eerder voor het verwarmen van een kamer.”

Hoe kunnen we appartementen dan wel toekomstgericht verwarmen? 

“Door af te stappen van individuele verwarmingssystemen en over te schakelen naar collectieve verwarming. Collectieve verwarming, stadsverwarming of collectieve stookplaatsen zijn de toekomst. Maar niet volgens het Deense model, waar ze bijvoorbeeld de stad Kopenhagen verwarmen met restwarmte van een afvalverwerkingsfabriek. We dachten beroep te kunnen doen op de restwarmte van de industrie, maar door economische en ecologische druk gebruiken meer en meer fabrieken hun restwarmte zelf. Dat model is voor België niet futureproof. Wij zullen onze warmte moeten halen uit de bodem, de buitenlucht en het grondwater. De warmtepomp - of beter een cascade van warmtepompen - zal de manier zijn om appartementen, wijken en straten te verwarmen. Voor de individuele warmwatervraag kunnen we dan kijken naar de restwarmte van collectieve stookplaatsen en boosterheaters.”

Kunnen we dan geen grotere warmtepompen ontwikkelen? 

“Momenteel maken niet veel fabrikanten warmtepompen met een groot vermogen. Het is realistischer om kleinere warmtepompunits te verbinden met elkaar. Maar de warmtepompindustrie staat niet stil. Zo bieden fabrikanten momenteel al warmtepompen aan met een natuurlijk koelmiddel. Zo’n natuurlijk koelmiddel heeft nauwelijks een footprint, maar zorgt voor andere uitdagingen, zoals de brandbaarheid. Dat vraagt weer om bepaalde eisen naar veiligheid en buitenopstelling toe. Heb je een vrijstaande woning met voldoende buitenruimte, dan is dat geen issue, maar op een terras van een appartement zal je enkel een warmtepomp op propaan kunnen installeren mits het respecteren van een aantal installatierichtlijnen.”

Vanaf 2025 zou een deel van ons aardgasnetwerk geschikt zijn voor waterstof. Heeft waterstof dan geen potentieel? 

“Europa heeft vastgelegd dat waterstof gebruikt wordt om te vliegen, te varen en in de zware industrie. In ons gasnet heeft waterstof geen toekomst. Er bestaat een derivaat van waterstof, synthetisch methaan (synthetisch methaan kan in ons gasnet gebruikt worden en is koolstofneutraal omdat het CO₂ hergebruikt, nvdr.), maar de prijs is een heikel punt. Los van de kostprijs gaat Europa de komende jaren de druk opvoeren om af te stappen van emissies. Dus ook van biomethaan.”

De toekomst ligt dus bij de warmtepomp. Al is dat niet voor iedereen (financieel) haalbaar? 

“De grootste uitdaging is om mensen die de middelen niet hebben mee te nemen in de energietransitie. Ik hoop dat snel iemand het mandaat op zich neemt om de transitie voor iedereen te kunnen realiseren. De technieken zijn er en zijn matuur genoeg, het vakmanschap is er, iedereen weet hoe te renoveren. Het is geen rocket science. Maar we moeten wel drie keer zo snel handelen om het doel van 2050 te halen. Heel wat steden en gemeenten ontwikkelen een eigen warmteplan, en dat is een goede reflex. Volgens mij wordt de transitie beter lokaal geregeld en krijgen gemeenten hun eigen doelen. Daarnaast moet de nieuwe Vlaamse regering dringend werk maken van de taxshift. Elektriciteit is gewoon te duur en dat remt de elektrificatie nodeloos af.”