“Zien renoveren, doet renoveren”: collectieve wijkrenovaties zijn de toekomst

Samen renoveren: de Vlaamse regering wil inzetten op collectieve renovatieprojecten. Maar hoe werkt dit en wat zijn de voordelen? De Limburgse vzw Stebo loopt al voorop met deze aanpak. We vroegen aan Lore Peeters, technisch adviseur energie en aanspreekpunt collectieve wijkrenovaties, om meer tekst en uitleg.

Vlaamse regering zet in op collectieve renovaties

De Vlaamse regering heeft de renovatieplicht versoepeld. Vanaf 2025 volstaat label D. Maar de regering heeft wel iets anders in het regeerakkoord opgenomen: collectieve renovaties. Via groepsaankopen wil de overheid woningen in dezelfde buurt met een slecht energielabel (label E en F) financieel ondersteunen. De regering moet nog verder bepalen hoe ze deze collectieve renovatieprojecten wil uitrollen, maar in Limburg is al sinds 2013 een vzw actief die Limburgse wijken helpt met renoveren. Lore Peeters van Stebo vzw: “Het aantal wijken dat collectief wil renoveren stijgt. Dit jaar proberen we om 18 Limburgse wijken te motiveren om collectief te renoveren. Dit najaar is onze honderdste wijk aan de beurt.” 

Wat zijn de voordelen van collectieve wijkrenovaties? 

Lore: “We bieden gratis en onafhankelijk advies en ondersteuning op maat van de woning. Bij een wijkrenovatie ontzorgen we de bewoners van A tot Z. We kijken offertes na en helpen ook met het aanvragen van premies. Onze energieadviseurs zijn vaste aanspreekpunten voor alle vragen over renovatie. Renoveren blijkt nog altijd voor velen erg complex: hoe begin je eraan, welke premies zijn er? De collectieve aanpak werkt drempelverlagend. En hoe meer aanvragen er zijn om bijvoorbeeld het dak te isoleren, hoe groter het schaalvoordeel en hoe gunstiger de offerte.” 

Hoe krijg je een wijk zover om collectief te verbouwen?

Lore: "Er is geen pasklaar antwoord omdat geen enkele wijk, woning en bewoner dezelfde is. De meesten zijn ook niet bezig met een energetische upgrade van hun woning. Met infosessies, een huisbezoek van een onafhankelijke expert en een adviesrapport op maat willen we bewoners er bewust van maken hoe energievretend hun woning is. We hebben in België niet de typische woonwijken uit hetzelfde bouwjaar zoals in Nederland. Ons land is complexer, het blijft maatwerk. Een individuele aanpak blijft nodig. Het heeft geen nut om iemand met een laag inkomen een renovatie van 150.000 euro voor te stellen. Dat zou het tegenovergestelde effect hebben.”

Hoe bepaal je welke wijk in aanmerking komt?

Lore: "In samenspraak met de gemeente kiezen we een wijk. Sowieso moet er voldoende renovatiepotentieel zijn. Een wijk met grotendeels nieuwbouwwoningen is niet interessant om collectief aan te pakken. Woningen zijn liefst minstens 30 jaar oud en eigendom van de bewoners. Huurpanden en sociale woningen komen niet in aanmerking. Maar de belangrijkste factor is de buurtsamenhang in de wijk. In elke wijk hebben we nood aan enkele spilfiguren die het project willen trekken en nauwe contacten hebben met de buurt. Die draagkracht is noodzakelijk en wekt veel vertrouwen.”

Welke werken pakken collectieve renoveerders het meeste aan?

Lore: “Gemiddeld zien we dat er twee energetische maatregelen worden genomen. Dakrenovatie is met 25% de meest voorkomende, gevolgd door muurisolatie, nieuwe ramen en deuren en zonnepanelen. We proberen zoveel mogelijk toe te werken naar een fossielvrije woning en gaan dus verder dan label D. EPC D is volgens ons half werk. Sowieso vertrekken we niet van een EPC, meestal hebben de bewoners dat ook niet. We kijken altijd naar de woning en de bewoners.” 

Tekenen veel bewoners in op wijkrenovaties? Is het al voldoende gekend?

Lore: "In Limburg leeft het. Elk jaar komen er meer wijken bij. Van de bewoners die naar de infosessie komen, meldt 15% zich aan voor een huisbezoek. Na dat huisbezoek krijgen ze een adviesrapport dat uitlegt wat ze kunnen doen en met welke werken ze binnen hun budget op termijn naar label A kunnen gaan. Meer dan de helft van de huishoudens (60%) die een adviesrapport krijgt, schrijft zich in voor onze renovatiebegeleiding. En dat is een pak meer dan het percentage Vlamingen dat momenteel renoveert.”

Collectief renoveren is the way to go, maar om dat goed te doen zijn tijd, ruimte en middelen fundamenteel

De Vlaamse regering wil inzetten op meer collectieve renovaties. Maar moet dit dan niet collectief vanuit Vlaanderen gestuurd worden? 

Lore: "Collectief renoveren is sowieso the way to go. Daarom zijn we opgetogen dat de Vlaamse regering collectieve renovatieprojecten heeft opgenomen in het regeerakkoord. Als je goed collectief wil renoveren zijn tijd, ruimte en middelen fundamenteel. Het zou goed zijn als er meer samenwerkingen komen tussen energiehuizen en uitvoerende instanties. Maar we geloven wel dat de draagkracht van onderuit fundamenteel is. Zien renoveren, doet renoveren. Dat blijkt ook als we na een half jaar wijkbewoners contacteren die zich niet hebben ingeschreven voor de wijkrenovatie. Daaruit blijkt dat 25% toch iets heeft gedaan aan de woning. Het feit dat we mensen op deze manier kunnen aanzetten om te renoveren is fantastisch. We hopen dat de extra financiële stimulansen zullen volgen, zowel voor organisaties die collectieve renovaties aanbieden en begeleiden als voor de verbouwers.”