Meten en aftekenen

Voor zowat elke klus moet je wel iets meten. Wij gaan er altijd van uit dat je daar zonder meer in zal slagen. Mocht je toch hulp kunnen gebruiken, dan vind je hier alles wat je moet weten over meten en aftekenen.

Stap 1: meetgereedschap kiezen

• Probeer een kamer niet op te meten met een vouwmeter van amper 2 m lang. Gebruik daarvoor een rolmeter (altijd loodrecht houden). Voor korte stukken gebruik je dan weer beter een vouwmeter of een liniaal. Je ziet, voor elke klus is er een geschikt meetgereedschap. Een overzicht van het meest gebruikte meetgerei:

Vouwmeter

De klassieke vouwmeter is makkelijk op te bergen in je werkbroek en verkrijgbaar in hout, metaal en kunststof. Een vouwmeter is 2 m lang en onderverdeeld in centimeters en millimeters. Dikwijls vind je op de achterzijde nog een onderverdeling in inches of duimen (vandaar de naam). Voor de goede orde: 1 inch is 2,54 cm.

Rolmeter

De rolmeter is samen met de vouwmeter, het meest gebruikte meetgereedschap van de klusser. De band (meestal van staal) zit opgerold in een metalen en kunststofbehuizing en is tot 10 m lang. Het lipje aan het uiteinde helpt de meetband op zijn plaats te houden tijdens het meten.

Liniaal

Deze korte meetlat tot 1 m lang. De meeste linialen voor klusdoeleinden zijn vervaardigd uit metaal en uitgerust met een handvat. Handig gereedschap voor klussen waarbij je veel, maar korte afstanden moet meten.

Winkelhaak

Hiernaar grijp je om een haakse hoek (90°) af te tekenen of een bestaande hoek te controleren op haaksheid. De bevestiging tussen blok en meetgedeelte is afgeschuind, zodat je met de winkelhaak ook een hoek van 45° kan aftekenen.

Schuifmaat

Dit technisch meetinstrument helpt dikte, afstand of diepte meten met een erg grote nauwkeurigheid van 1/10 of 1/20 mm. De huidige generatie schuifmaten is uitgerust met een digitale meetklok die nog nauwkeuriger meten mogelijk maakt.

Waterpas

Een waterpas is een handig hulpmiddel om na te gaan of een voorwerp nu perfect horizontaal of verticaal is opgesteld. De klassieke waterpas, met het kunststof buisje gevuld met een gekleurde vloeistof en een luchtbel, wordt meer een meer vervangen door digitale en lasergeleide (Laserwaterpas gebruiken) systemen.
Een stelwaterpas is een lange waterpas, om bijvoorbeeld deuren of profielen verticaal te stellen.

Darmwaterpas

De darmwaterpas of pasdarm is een doorschijnende met vloeistof gevulde darm van 10 tot 20 m en langer. Hét meetinstrument om over lange afstanden toch waterpas te kunnen werken. Je kan een pasdarm zelf maken met een stuk tuinslang, maar in de handel vind je ze ook kant-en-klaar gevuld met een soort gel.

Schietlood

Sommigen denken bij een schietlood meteen aan verouderd hulpmiddel om kozijnen, deuren en profielen waterpas te stellen. Toch is dit stuk touw met een lood aan een doeltreffende en goedkope oplossing voor de klusser.

• Uiteraard zijn er nog meer meettoestellen, voor specifieke doeleinden ontworpen. Probeer telkens het juiste gereedschap te kiezen, want correct meten vormt de basis van veel klussen.

Stap 2: werken met een meter

• Om vlot te kunnen meten en afteken heb je behalve het juiste meetgereedschap een degelijk timmermanspotlood nodig. Dat is steviger dan een gewoon potlood en heeft de juiste hardheid om op verschillende materialen af te kunnen tekenen.
• Metaalachtige oppervlakken kan je vaak beter aftekenen met een kraspen. Gebruik een kraspen nooit om een punt te slaan in metaal! Daarvoor is een puntslag (‘centerpons’ in de volksmond) de beste keuze.
• Als je een zaaglijn aftekent, hou er dan rekening mee dat je straks net naast de lijn gaat zagen om een beter overzicht te bewaren. Daarom kan je bij het meten en aftekenen een kleine afwijking in calculeren (wel aan de juiste kant natuurlijk).
• Als je een balkje inkort, teken dan de zaaglijn over de volledige omtrek af met een winkelhaak. Dat is de enige manier om gecontroleerd recht te zagen.
• De zaaglijn kan je met een potlood aanduiden, maar een scherp breekmes is soms nauwkeuriger. Bovendien is het vlotter zagen langs een licht ingesneden lijn, zeker bij harde houtsoorten. Hou een rolmeter altijd loodrecht voor een nauwkeurig meetresultaat. Over een afstand van 10 m geeft een kleine hoek al een behoorlijke afwijking.
• Uiteraard hou je meetresultaten bij in een notitieboekje.

Stap 3: werken met een waterpas

• Belangrijkste is de lengte van de waterpas. Met een korte waterpas kan je geen grote oppervlakken meten.
• Principe: als de luchtbel van de waterpas zich middenin de libel bevindt, dus perfect tussen de lijntjes, staat een voorwerp waterpas.
• Om te behangen moet je loodrechte lijnen kunnen aftekenen op de muur. Gebruik daarbij een schietlood. Hou het touwtje vast op de (aan de plafondzijde) afgetekende plek. Wacht tot het helemaal stil hangt en teken het tweede punt af.
• Om loodrecht lijnen uit te zetten op een vloer, kan je een slaglijnmolen of krijtkoord gebruiken. Daarin zit een touw dat met krijtpoeder is bedekt. Trek het touw zo strak mogelijk van de het ene afgetekende punt naar het andere. Wat vervolgens overblijft is een loodrechte krijtpoederlijn, die je achteraf weer makkelijk kan verwijderen.

Stap 4: werken met een pasdarm

• Controleer of de pasdarm (10 tot 15 mm dik) kalkvrij is en of er geen luchtbellen inzitten.
• Om de darm te vullen, steek je hem aan één uiteinde in een emmer. Zuig het water dan langs het andere uiteinde op tot het doorheen de hele slang is geheveld.
• Om een pasdarm over een langere afstand (waarvoor hij eigenlijk dient) correct te gebruiken, werk je best met twee personen.
• Iemand houdt de darm op een vooraf gemarkeerde hoogte, zodat het water op hetzelfde niveau als de markering staat (bijvoorbeeld op een profiel). De tweede persoon houdt het andere uiteinde van de pasdarm tegen een ander object (profiel, muur, enz.) dat op dezelfde hoogte moet worden afgetekend. Aangezien het water aan beide uiteinden altijd even hoog staat, kan je uiterst nauwkeurig aftekenen.