Ecologisch bouwen met stro- en kalkhennepbouw: de verschillen uitgelegd

Met stro- en kalkhennepbouw kies je voor een complete bio-ecologische bouwmethode. Veel bouwers die aan de slag gaan met deze manier van bouwen houden ook sterk rekening met het ecologische aspect van bijvoorbeeld isolatiematerialen, welfsels, afwerking ... Ondanks de vele vergelijkingspunten zijn er toch een aantal duidelijke verschillen tussen stro- en kalkhennepbouw. We lijsten ze voor je op. 

Wat is stro- en kalkhennepbouw?

Stro- en kalkhennepbouw zijn twee bio-ecologische bouwmethodes. Bij strobouw bouw je een huis met balen stro die daarna worden afgewerkt met een leem- of kalkpleister. Bij kalkhennepbouw gebruikt men hennepbeton als bouwmateriaal voor muren, vloeren en daken bij nieuwbouw of renovatie.

Voor- en nadelen

Bio-ecologische bouwmethodes zoals stro- en kalkhennepbouw bieden enkele voordelen, maar brengen ook aandachtspunten met zich mee. 

Strobouw versus kalkhennepbouw

Hoewel stro- en kalkhennepbouw enkele gelijkenissen hebben, zijn er ook duidelijke verschillen. Strobouw is het meest geschikt voor nieuwbouw, zelfbouwers, lage-energiewoningen en budget- en milieubewuste projecten. Kalkhennep daarentegen is ideaal voor renovaties, complexe vormen, een gezond binnenklimaat en kan gecombineerd worden met houtskeletbouw. 

Hoe wordt een woning opgebouwd?

Een dragend houten skelet vormt de centrale structuur van de woning. De invulling van het skelet verschilt. Een standaardmuur van een strowoning bestaat uit een kader van gelamelleerd hout van 40 cm diep (de dikte van een strobaal). Binnenin het kader zitten nog een aantal verstevigingsbalken zodat het hout niet kromtrekt. De strobalen worden stevig tegen elkaar geperst, zodat de wand voldoende massa krijgt en er geen lucht meer tussen de verschillende balen zit.

Kalkhennepwanden zijn met hun 30 cm minder breed. De helft van de wand wordt opgevuld met kalkhennep, de andere helft met een ademend, dampopen isolatiemateriaal, zoals houtwol. Belangrijk: beide muurconstructies blinken uit in het regelen van de vochtigheidsgraad in huis. Daarom is een dampopen opbouw cruciaal.

Hoe isoleer je een woning uit stro- en kalkhennepbouw?

In een strobouwwand vervult het stro zelf de isolerende werking. Er is geen bijkomend isolatiemateriaal nodig. Bij kalkhennep ligt dit anders. Dit is een zeer traag drogend materiaal. Je kan de muren niet afwerken voordat alles helemaal droog is. Vandaar de beperkte dikte van deze laag en de combinatie met een dampopen isolatiemateriaal. Op deze manier kan het vocht goed afgevoerd worden en behaal je toch de nodige isolatiewaarde voor je wand.

Hoe werk je een woning uit stro- en kalkhennepbouw af?

Een strobouwwoning wordt langs de buitenkant afgewerkt met kalkpleister. Dit zorgt voor de nodige waterdichtheid. Op deze manier straalt het gebouw ook een iets meer artisanaal karakter uit. Kalkpleister is niet hetzelfde als traditionele gevelpleister. In het oppervlak zitten vrij grote poriën. Wordt dit je zichtbare eindlaag? Dan is het aan te raden om je gevel te verven met een compatibele kalkverf, om mosvorming te vermijden. Zo niet, kan je je gevel afwerken naar wens, bijvoorbeeld met baksteen, gevelplaten of hout. Aan de binnenkant komt een dampopen laag leempleister. Dit organisch materiaal fungeert uitstekend als vochtbuffer voor de achterliggende strobalen. Hier mag dus nooit een andere afwerking over komen. Leempleister oogt wel niet zo glad als traditioneel pleisterwerk.

Een kalkhennepmuur heeft niet per se een kalkpleisterlaag nodig als buitenafwerking. Ook hier heb je geen beperkingen, zolang je maar dampopen werkt. Voor je binnenmuren heb je meer afwerkingsmogelijkheden dan bij strobouw. Tegen je basiskader met kalkhennep en houtwol komt natuurgips, een leemplaat of gipsvezelplaat, al dan niet afgewerkt met een dampopen laag leem- of kalkpleister.

Prijs

Stro- en kalkhennepbouw kunnen qua prijs concurreren met traditioneel bouwen, al zijn er duidelijke verschillen. Strobouw is doorgaans de goedkoopste optie, met prijzen die lager liggen of vergelijkbaar zijn met klassieke nieuwbouw. Kalkhennepbouw is gemiddeld duurder in uitvoering door de hogere materiaalkosten en arbeidsintensief werk. 

Bouwtijd

De bouwtijd bij stro- en kalkhennepbouw verschilt. Strobouw kan relatief snel gaan. Zodra de draagstructuur staat, kunnen de strobalen in enkele dagen tot weken tijd geplaatst worden. Het pleisteren met leem of kalk vraagt wel voldoende droogtijd. Kalkhennepbouw daarentegen heeft een langere bouwtijd, door de noodzakelijke droog- en uithardingstijden. 

Energiezuinigheid

Met beide bouwmethodes kan je een energiezuinige woning bouwen die voldoet aan de EPB- en energie-eisen. Stro heeft een zeer sterke isolerende werking (0,13 à 0,17 W/m²K voor een strobalenwand van 48 cm dik). Kalkhennep daarentegen volstaat niet alleen om de isolatiewaarde voor de muuropbouw te behalen. In combinatie met houtwol lukt dit wel. Houtwol is ecologisch, betaalbaar en gemakkelijk verwerkbaar. 

Duurzaamheid

Stro en kalkhennep zijn natuurlijke en hernieuwbare bouwmaterialen met een lage milieu-impact. Stro is een lokaal restproduct dat CO₂ opslaat en nauwelijks bewerking vraagt. Hierdoor is de ecologische voetafdruk zeer beperkt. Kalkhennep groeit snel en draagt bij aan een gezonde bodemstructuur. Tijdens de groei neemt de plant CO₂ op, terwijl kalk tijdens het uitharden geleidelijk opnieuw CO₂ bindt. De materialen zijn volledig recycleerbaar en biologisch afbreekbaar, wat ze uiterst geschikt maakt om duurzaam en circulair te bouwen. 

Bouwstijl

Strobouw heeft een relatief dikke wandopbouw, waardoor deze bouwmethode vooral geschikt is voor vrijstaande woningen. Bij rijwoningen of halfopen bebouwingen leidt deze wanddikte tot een te groot verlies van bewoonbare oppervlakte. Los daarvan zijn er bij strobouw weinig beperkingen qua bouwstijl. Je kan de buitenmuur afwerken naar keuze, waardoor deze bouwmethode zowel voor een moderne als landelijke of pastorijstijl kan dienen. 

Kalkhennepbouw daarentegen komt sneller in aanmerking voor (half) ingesloten woningen door de beperkte dikte (30 cm). Ook bij deze bouwmethode zijn er weinig beperkingen op vlak van bouwstijl, zolang de gevelafwerking maar dampopen is. 

Architecturale mogelijkheden

Bij strobouw zijn de afwerkingsmogelijkheden iets beperkter, zeker qua binnenafwerking, die vaak bestaat uit een laag leempleister. Kalkhennepbouw biedt op dat vlak meer flexibiliteit. Zowel voor de buiten- als binnenafwerking heb je een ruimere keuze aan materialen, met meer ontwerpvrijheid voor de architect. 

Waarom kiezen voor stro- of kalkhennepbouw?

De meeste mensen die voor stro- of kalkhennepbouw kiezen, willen zo ver mogelijk de ecologische toer op. Deze bouwmethodes maken gebruik van hernieuwbare materialen met een lage milieu-impact. Je verwerkt aanzienlijk minder schadelijke stoffen in je constructie en kiest voor een productieproces dat minder energie vergt dan klassieke bouwmaterialen zoals beton of staal. Daarnaast scoren stro en kalkhennep goed op vlak van isolatie en vochtregulatie, waardoor ze voor een aangenaam en gezond binnenklimaat zorgen. 

Aandachtspunten

Bij stro- en kalkhennepbouw zijn er enkele belangrijke aandachtspunten:

• Sterkte van de binnenafwerking: het bevestigen van kaders, schilderen of meubels aan strobalenwanden is niet mogelijk zonder versteviging in het houten skelet, maar dan moet je wel goed weten waar dit zich bevindt. Bij kalkhennep zijn lichte lasten mogelijk mits de juiste afwerkingsplaten en pluggen.
• Leidingen en stopcontacten: om de luchtdichtheid van je buitenmuren te garanderen, is het aangewezen dat je alles zoveel mogelijk in de binnenmuren plaatst. Door de losse samenstelling van stro, is het moeilijk om stopcontacten te bevestigen in de buitenmuren. Vaak worden ze verwerkt in de vloer. Stopcontacten in de buitenmuur worden meestal op voorhand in de kalkhennep geplaatst, met trekdraad voor de leidingen.
• Telecom en signaaldoorgang: bij strobouw kan de dikke lemen binnenafwerking wifi- en gsm-signalen tegenhouden. Bij kalkhennep ondervind je doorgaans geen problemen.
• Dakisolatie: door zijn gewicht en breedte is stro minder geschikt om het dak mee te isoleren. Ook kalkhennep is door zijn vrij hoge gewicht minder geschikt voor dakisolatie. Vaak worden er lichtere alternatieven gekozen. 

Doe-het-zelf mogelijkheden

Strobouw is redelijk toegankelijk voor zelfbouwers, omdat stro en leem goedkope materialen zijn. Maar de weersomstandigheden moeten wel gunstig zijn en de afwerking vraagt extra kennis en vaardigheid. Wie deze techniek onder de knie krijgt, kan wel heel wat besparen. Kalkhennep is minder zelfbouwproof door de specifieke opbouw van de wanden. Maar ook hier kan je fors besparen als je zelf aan de slag gaat. 

Levensduur

Zowel een stro- als kalkhennepwoning hebben een lange levensduur, mits een correcte uitvoering. Strobalenwoningen kunnen probleemloos 80 jaar tot meer dan 100 jaar meegaan. Belangrijk zijn wel een goede bescherming tegen vocht en een ademende afwerking zoals leem of kalk. Kalkhennepbouw heeft een vergelijkbare of zelfs langere levensduur. Het materiaal wordt na verloop van tijd harder en duurzamer. 

Onderhoud

Het onderhoud van een stro- en kalkhennepwoning is relatief beperkt. Bij strobouw is het belangrijk om de buitenafwerking (vaak leem- of kalkpleister) goed te onderhouden en scheurtjes op tijd te herstellen, zodat er geen vocht in de constructie kan dringen. Ook dakoversteken en de detaillering rond ramen en deuren moet je regelmatig controleren. Kalkhennepbouw is zeer onderhoudsarm. Het materiaal schimmelt en rot niet, waardoor je zelden structurele problemen ervaart. Net zoals bij strobouw volstaat het om de afwerking en aansluitingen regelmatig te inspecteren en kleine beschadigingen aan de pleisterlaag te herstellen. 

Stro- en kalkhennepbouw versus andere bouwmethodes

Naast stro- en kalkhennepbouw zijn er nog andere bouwmethodes mogelijk, zoals traditioneel metselwerk, betonbouw, houtskeletbouw, CLT (cross laminated timber), staalbouw, modulair bouwen en prefab. Welke bouwmethode het meest geschikt is voor jouw woning hangt af van jouw budget, timing, architecturale voorkeuren en duurzaamheidsambities. Je architect kan je helpen om een bouwmethode te kiezen die het beste aansluit bij jouw verwachtingen. 

FAQ: stro- en kalkhennepbouw