Opinie: “Verwarming is geen zwart-witverhaal, maar een persoonlijke keuze”

We bouwen steeds energiezuiniger. Hoe verwarm je een bijna-energieneutrale woning en  je sanitair warm water? En niet onbelangrijk: hoe koel je je woning op zomerse dagen? We vroegen het aan professor dr. ir. Jan Desmet, hoogleraar elektrotechniek aan de Universiteit Gent.

“Een BEN-woning is bijna-energieneutraal. Dat wil zeggen dat je in sé geen verwarming meer nodig hebt, behalve een beetje bijverwarming. Bij een ZEB-woning (Zero Emission Building) is je warmtevraag nog beperkter. Je woning blijft eigenlijk op een constante temperatuur. Als je aan het strijken bent, moet je bij wijze van spreken de ramen al openzetten”, vertelt professor Desmet. “Maar bij woningen die vandaag gebouwd worden, is er vaak nog een verwarmingsinstallatie aanwezig. Welke installatie je kiest, hangt af van jouw comfortwensen.”

Verwarming is een persoonlijke keuze

“Verwarming is geen zwart-witverhaal. Er zijn veel bouwpromotoren die de keuze laten tussen een gasketel en een warmtepomp. Dan moet je je afvragen wat je wil. Als ik naar mezelf kijk, zou ik nooit opteren voor een warmtepomp, want ik woon alleen en ben relatief weinig thuis. Ik heb graag een verwarming die à la minute wordt opgewarmd. Een warmtepomp is voor mij dus geen alternatief, want die houdt een woning contant op temperatuur en dat heb ik niet nodig. Ik zie verwarming als een persoonlijke keuze. Mensen worden niet alleen gedreven door de energiekost of een groene benadering, maar ook door comfort.”

Hoogrendementsketel, warmtepomp of warmtenet?

“Woon je in een stad en is er een warmtenet in de buurt? Dan zou ik eerder adviseren om hierop aan te sluiten dan om een warmtepomp te installeren. Je hebt dan alleen een warmtewisselaar nodig om je watertemperatuur voor het stadswater te verhogen”, legt professor Desmet uit. “Voor iemand die een gezin heeft en de woning permanent gebruikt, adviseer ik een warmtepomp. Want die houdt de woning op een constante temperatuur. Maar iemand die niet veel thuis is, heeft geen warmtepomp nodig. De investering is dan veel te groot voor de tijd dat hij die benut. Dan installeer je beter een hoog efficiënte verwarmingsketel.”

Geen universele oplossing

Dé oplossing voor de verwarming van de woning van de toekomst? “Die is er niet. Alles hangt af van de soort woning en ligging. Woon je in een alleenstaande woning, in een appartement of een woonwijk? Is er een warmtenet of niet? Kan je een zonneboiler voorzien? Als er geen warmtenet in de buurt is, kan je hier ook niet op aansluiten. Als je in een rijwoning met een klein tuintje woont, kan je bijvoorbeeld geen warmtepomp met diepteboring plaatsen. Dan moet je eerder naar een lucht-luchtwarmtepomp gaan. Terwijl iemand die een woning op een groot stuk grond bouwt, wel voor een warmtepomp met diepteboring kan kiezen. Zo’n warmtepomp is veel efficiënter, maar ook veel duurder. Er zijn zoveel omstandigheden die een rol spelen waardoor een eenduidig antwoord moeilijk is.”

En wat met sanitair warm water?

“Het grootste probleem is eigenlijk niet zozeer de verwarming van de woning, maar de verwarming van sanitair water. Dan spreek ik over het tapwater voor bijvoorbeeld je douche en niet voor je afwas. Daarvoor gebruik je een afwasmachine want dat verbruikt veel minder water (maar wel meer energie) dan als je met de hand wast. Daarvoor kan je een boilertje van 1 of 2 liter zetten. Maar daar kom je natuurlijk niet mee toe als je wil douchen. Zeker als je graag 5 à 10 minuten onder de douche staat, heb je een grote hoeveelheid warm water nodig. Er zijn verschillende opties zoals een warmtepompboiler, zonneboiler, een elektrische boiler of een warmtenet om je sanitair water op te warmen. De vier opties zijn goed, maar de vraag is wat je juist nodig hebt.”

Warmtepompboiler, zonneboiler, elektrische boiler?

“Wat ik zou aanraden – en veel thermotechnici gaan me hierop veroordelen – is een elektrische boiler. Zeker vanuit het standpunt van de flexibiliteit van de energie op de toekomstige energiemarkt en bij gebruik van pv-panelen is dit de meest aangewezen oplossing. Met de afbouw van klassieke centrales op fossiele brandstoffen en de sluiting van kerncentrales zal er een vrij grote onbalans ontstaan tussen de energieopbrengst van voornamelijk groene energiebronnen en energieverbruik. Als je een elektrische boiler hebt, zal je je sanitair water altijd op een goedkope manier kunnen opwarmen en opslaan. Met een warmtepomp, afhankelijk van het type, zal je dan weer een hoger elektriciteitsverbruik hebben, maar langs de andere kant kan je wel flexibel op de nieuwe energietarieven van de toekomst gaan spelen. Ook deze keuze kan je niet zomaar voor iedereen veralgemenen.”

Koelen belangrijker dan verwarmen

Een nog belangrijker punt volgens professor Desmet is koeling. “Vandaag de dag is een nieuwbouwwoning zo goed geïsoleerd, dat het misschien aangewezen is om eerder een koelingsinstallatie te voorzien dan verwarming. Dan kijk ik vooral naar een koelingssysteem dat gebaseerd is op een warmtepomp. Een lucht-luchtwaterpomp die ook kan koelen is ook een alternatief. Maar ook hier hangt het soort koelingssysteem af van in welke soort woning je woont.”