De juiste schakelaars kiezen voor je woning: ontdek de soorten en prijzen

Hoe werkt een schakelaar? Welk type past bij jouw verlichting? En wat is het verschil in prijs tussen de verschillende designs? Dit artikel geeft je praktische tips én een duidelijk overzicht van alle mogelijke soorten schakelaars, zodat je precies weet wat je nodig hebt voor jouw woning.

Wat is een schakelaar en hoe werkt het?

Met een schakelaar kan je een lichtpunt (of stopcontact) van elektriciteit voorzien. Het doorbreekt in een elektrisch circuit de stroom (als de schakelaar uit staat) of verbindt net een elektrisch toestel met de stroom (als de schakelaar aanstaat). 

Waaruit bestaat een schakelaar?

Een schakelaar bestaat aan de buitenkant meestal uit twee delen: een kliktoets en een afdekplaatje. Al heb je ook drukvlakschakelaars, daarbij bestaat de schakelaar uit een groot vlak. In de muur zit de inbouwdoos van de schakelaar. Hierin zitten twee draden: een bruine draad en een zwarte draad. De bruine draad is de fasedraad of stroomvoerende draad. Deze draad vervoert de stroom van je elektrische installatie naar je verlichting. De zwarte draad is de schakeldraad. Deze draad zorgt ervoor dat je je lichtpunt aan- en uit kan schakelen.

Welke soorten schakelaars zijn er?

Er zijn verschillende soorten schakelaars.

• De wisselschakelaar: dit is de meest gekozen type schakelaar. Met een wisselschakelaar kan je dus zeer eenvoudig een lamp aan- en uitschakelen. Je kan twee wisselschakelaars op elkaar aansluiten. Zo kan je een lichtpunt via twee lichtschakelaars bedienen. Denk bijvoorbeeld aan je trapverlichting die je onderaan de trap en bovenaan de trap kan bedienen met een schakelaar. 
• De serieschakelaar: met een serieschakelaar kan je twee lichtpunten op dezelfde plek aan- en uitschakelen. Het is een dubbele eenpolige schakelaar. Zo kan je bijvoorbeeld de lamp boven de eettafel en de verlichting van je keukeneiland op dezelfde plek bedienen. Het afdekplaatje is dan een tweevoudige schakelwip.
• De kruisschakelaar: wil je graag meerdere schakelaars voor hetzelfde lichtpunt, dan kies je voor een kruisschakelaar. Wil je bijvoorbeeld de lamp van je leefruimte in de leefruimte, aan de achterdeur en aan de voordeur bedienen dan is een kruisschakelaar geschikt. De eerste en de derde schakelaar is een wisselschakelaar, daartussen plaatst de elektricien een (of meerdere) kruisschakelaars. 
• De wissel-wisselschakelaar: met dit type schakelaar kan je twee lampen vanaf twee plekken bedienen. 
• De eenpolige of enkelpolige schakelaar: dit is een zeer eenvoudige schakelaar voor één stroomdraad.
• De tweepolige of dubbelpolige schakelaar: dit type van schakelaar wordt gebruikt in vochtige ruimtes, zoals de badkamerverlichting, en voor buitenverlichting. De schakelaar kan een lichtpunt volledig spanningsvrij maken. 
• De schemerschakelaar: is de zon nog niet onder en begint het dus te schemeren, dan schakelt een schemerschakelaar de verlichting automatisch in- of uit.
• De dimmerschakelaar: met een dimmerschakelaar kan je de stroomtoevoer naar je lamp regelen. 
• De draadloze schakelaar: deze schakelaar werkt draadloos via radiogolven. Kap- en breekwerk is dus niet nodig. Je moet de schakelaar dus niet aansluiten op de bestaande bedrading.
• De trekschakelaar: deze schakelaar bedien je door aan een koordje te trekken. 
• De tuimelschakelaar: deze schakelaar heeft een hefboom (hendel) die een elektrische verbinding maakt of verbreekt. Je doet het licht aan en uit door de stand van de hefboom te wijzigen. Het synoniem van de tuimelschakelaar is de wipschakelaar. 
• De wifi schakelaars: met een wifi schakelaar kan je elektrische apparaten aan- en uitzetten en zelfs dimmen (bij verlichting) via wifi. Het is dus een type van slimme schakelaar.
• De slimme schakelaar: heeft je apparaat slimme functionaliteiten, dan kan je er een slimme of smart schakelaar op aansluiten. Via een app kan je deze slimme schakelaar koppelen aan andere apparaten en vaak ook connecteren met bijvoorbeeld Google Home, Apple Homekit of Amazon Alexa. Zo kan je verschillende scènes instellen voor je verlichting (denk: partymodus, dinnermodus, …)
• De differentieelschakelaar: in je zekeringskast is een differentieelschakelaar verplicht. Deze schakelaar maakt je elektrische installatie spanningsloos als er een stroomlek is. Synoniemen voor de differentieelschakelaar zijn: aardlekschakelaar, verliesstroomschakelaar of aardwachter.
• De impulsschakelaar: in je zekeringskast vind je ook de impulsschakelaar of teleruptor. Deze schakelaar kan je vanop afstand bedienen. Met een drukknop kan je een impulsschakelaar veranderen van open naar gesloten toestand.
• De vermogenschakelaar: is er kortsluiting of overstroom, dan onderbreekt de vermogensschakelaar automatisch de stroom in een elektrisch circuit.

Welk design heeft een schakelaar?

Een schakelaar kan verschillende vormen, designs en kleuren aannemen. Hieronder vind je een kort overzicht.

Vormen

• De ronde schakelaar oogt heel minimalistisch.
• De vierkante schakelaar zie je het vaakst en past in elke interieurstijl.
• De rechthoekige schakelaar is ook een optie.

Kleuren

• Wit is neutraal en daardoor zeer populair.
• Zwart is een andere populaire kleur, voornamelijk in moderne en industriële woningen. Maar het kan ook prima passen in vintage, Scandinavische en romantische interieurs (denk aan de bakelieten schakelaars).
• Andere kleuren voor schakelaars zijn grijs, beige, metallic, … Bepaalde merken bieden schakelaars aan in elke RAL-kleur. 

Afwerking

• Een glanzende afwerking zorgt voor een luxueuze uitstraling.
• Een matte afwerking oogt modern en is minder vlekgevoelig.
• Schakelaar kunnen ook een textuurafwerking hebben, zoals hout, metaal of een ander materiaal. 

Speciale designs

• Een touch-schakelaar heeft geen fysieke knop, maar bedien je via aanraking.
• Een draaiknop is ideaal voor het dimmen van licht.
• Een schuifschakelaar wordt soms gebruikt in huishoudelijke apparaten en elektronica.

Type installatie

• Bij een enkelvoudige schakelaar is er één enkele knop voor het bedienen van één apparaat of lichtpunt.
• Bij een dubbele schakelaar zijn er twee knoppen in één behuizing voor het bedienen van bijvoorbeeld twee lichtpunten.
• Een meervoudige schakelaar is handig bij complexe systemen, vaak in grotere leefruimtes.

Kies je voor een inbouw- of opbouwschakelaar?

Een inbouwschakelaar wordt in de wand ingewerkt. De wand moet dus wel voldoende dik zijn voor de inbouwdoos. Dit geeft visueel wel het beste resultaat, de schakelaar is dan mooi geïntegreerd in de wand. Is dat niet mogelijk of vind je opbouw mooi, dan kan je voor een opbouwschakelaar kiezen. Die wordt op de wand gemonteerd.

Schakelaars met steekklemmen of schroefklemmen?

Het verschil tussen een schakelaar met steekklemmen of schroefklemmen is hoe de bedrading wordt aangesloten op de schakelaar. Bij de schakelaar met steekklemmen klem je de stroomdraad vast in een klem. Bij een schakelaar met schroefklemmen wordt de stroomdraad met schroeven vastgezet. Dit is arbeidsintensiever dan steekklemmen en je loopt het risico om de bedrading te beschadigen. Daarom werken elektriciens minder en minder met schakelaars met schroefklemmen.

Wat is de prijs van een schakelaar?

De prijs van een schakelaar hangt af van het type schakelaar, het design, de functionaliteit en het merk. Een enkelvoudige schakelaar heb je tussen 5 euro en 15 euro. Bij een dubbelvoudige ligt de prijs tussen 10 euro en 25 euro. De prijs van een designschakelaar (zwart, glanzend, metaal) start vanaf 20 euro en kan oplopen tot 50 euro of meer. Voor een touch-schakelaar of smart-schakelaar betaal je tussen 40 euro en 150 euro. 

Waar plaats je een schakelaar?

De meest logische plaats om een schakelaar te plaatsen is bij de ingang van een ruimte, bijvoorbeeld naast een deur of deuropening. Daarnaast plaats je schakelaars daar waar je ze nodig hebt, zoals naast het bed in de slaapkamer, aan het keukenwerkblad, … Voor specifieke verlichting, zoals spiegelverlichting in de badkamer, plaats je de schakelaar in de directe omgeving van de verlichting. 

Op welke hoogte plaats je een schakelaar?

Schakelaars worden meestal 105 cm tot 115 cm boven de vloer geplaatst. Voor mindervaliden is het handiger om de schakelaars lager te plaatsen (60 tot 90 cm van de vloer). Plaats je een schakelaar boven je werkblad of aan je bureautafel, dan is 15 à 20 cm boven het werkvlak ideaal.

Hoeveel schakelaars heb ik nodig?

De grootte van je woning, het aantal lichtpunten en hoe je je verlichting wil bedienen bepalen hoeveel schakelaars je nodig hebt. We geven je enkele richtlijnen per kamer.

1. Woonkamer: 
   • 2-4 schakelaars: één voor hoofdverlichting, één voor sfeer- of wandlampen, en eventueel één in een hoek.
2. Slaapkamer:
   • Minimaal 2 schakelaars: één bij de deur en één (of meer) bij het bed.
3. Keuken:
   • 2-3 schakelaars: één bij de deur, één voor werkverlichting boven het aanrecht en eventueel één voor decoratieve verlichting.
4. Badkamer:
   • 1-2 schakelaars: één bij de deur en eventueel een aparte schakelaar voor spiegel- of doucheverlichting.
5. Hal en gangen:
   • Minimaal 2 schakelaars: één bij ieder uiteinde van een lange gang.
6. Buitenverlichting:
   • Eén schakelaar per lichtpunt buiten, tenzij je kiest voor een centraal bedieningssysteem.

Zelf doen of laten doen?

Het is niet heel moeilijk om zelf schakelaars te plaatsen. Alles hangt natuurlijk af van het soort schakelaar. Bij de meest eenvoudige schakelaar hoef je enkel de bruine en zwarte draad vast te klemmen met de steekklemmen. Zet altijd eerst de stroom uit vooraleer je gaat werken aan de elektriciteit van je woning. Veiligheid gaat boven alles. Uiteraard kan je ook een elektricien inschakelen voor het plaatsen van al je schakelaars.

Hoe verloopt de aansluiting?

Zet voor je begint de stroom volledig uit in je elektriciteitskast. Om je schakelaar (wisselschakelaar met steekklemmen) aan te sluiten op de elektriciteit moet je de fasedraad (bruine draad) en de schakeldraad (zwarte draad) vastklemmen. Heb je een schakelaar met schroefklemmen, dan moet je de draden vastschroeven. Gebruik hiervoor aangepast gereedschap. 

Moet een schakelaar geaard zijn? 

De aarding is een onmisbaar element in de elektrische installatie. Nieuwe stopcontacten en schakelaars moeten een aarding hebben. Bij stopcontacten zie je de aarding duidelijk: het zilveren staafje dat je in je stopcontact ziet is de penaarding. Een andere belangrijke schakelaar is de aardlekschakelaar (aardlekautomaat of verliesstroomschakelaar). Dat is een automatische schakelaar die wanneer er kortsluiting of een stroomlek is, de stroom naar alle elektrische apparaten afsluit. Hij meet de stroom die in- en uitgaat in een elektrisch circuit en maakt bij een afwijking de elektrische installatie spanningsloos.

Hoe werken slimme schakelaars?

Een slimme schakelaar bedien je via wifi of bluetooth. Ze sturen draadloze signalen naar je slimme verlichting via verschillende communicatieprotocollen. Je kan ze bedienen via een smartphone-app, een afstandsbediening of via een spraakassistent, zoals Amazon Alexa, Apple Homekit of Google Assistant. Met een slimme schakelaar kan je al de lampen en apparaten vanop afstand bedienen. Je kan eveneens scenario’s inplannen, zodat verlichting en apparaten op een bepaald moment in- of uitschakelen. Zo kan je je energieverbruik verminderen. Maar domotica heeft nog andere voordelen.

Traditionele schakelaar vervangen door slimme schakelaar

Je kan een traditionele schakelaar relatief eenvoudig vervangen door een slimme schakelaar. Het vraagt geen uitgebreide elektrische kennis en de meeste slimme schakelaar kan je naadloos inbouwen in je bestaande elektrische installatie. Met een slimme schakelaar kan je dus eenvoudig je verlichting upgraden, zonder de bedrading te hoeven aanpassen.

Slimme schakelaar verbinden met smarthome-systeem

Heb je al een smarthome-systeem, dan is het wel belangrijk dat je slimme schakelaars aanschaft die hiermee compatibel zijn. Er zijn verschillende smart home-systemen om je huis slim aan te sturen, maar Google Assistant en Amazon Alexa zijn de bekendste systemen. Maar je kan ook werken met Apple HomeKit, Homey, IFTTT (If This, Then That) en Samsung SmartThings. 

Onderhoud van schakelaars

Een schakelaar reinig je met een droge doek. Zitten er toch vlekken op (vuile vingers!), dan kan je deze verwijderen met een microvezeldoek die een beetje vochtig is. Werkt je schakelaar op batterijen, dan is het belangrijk dat je deze tijdig vervangt als de batterijen niet meer werken.  

FAQ schakelaar