Hoe krijgen we oude en tweedehandskachels uit onze woningen?

Terwijl nieuwe hout- en pelletkachels aan Ecodesign-eisen moeten voldoen, ontspringen tweedehands en oude houtkachels de dans. Oude houtkachels zijn nog vervuilender en veroorzaken hoge fijnstofwaarden. Hoe kunnen we deze kachels uitfaseren? We vroegen het aan Katrien Smet, woordvoerder van de Vlaamse Milieumaatschappij (VMM).

Verbod op tweedehands houtkachel

Woon je in Utrecht, dan mag je vanaf 2030 geen nieuwe houtkachel of open haard plaatsen. De stad legt een verbod op. In Brussel mag je vanaf 1 januari 2025 enkel nog een nieuwe houtkachel plaatsen die voldoet aan de Ecodesign-eisen. Een ouder exemplaar op de kop tikken op de tweedehandsmarkt kan niet meer. Al worden er nog heel wat kachels te koop aangeboden online. De tweedehandsmarkt zit dus onder de radar. 

Wat houden de Ecodesign-eisen in?

Volgens de Ecodesign-eisen mag een open kachel niet meer dan 50 milligram fijnstof per kubieke meter uitstoten, een houtkachel met gesloten voorkant  niet meer dan 40 milligram en een pelletkachel met gesloten voorkant niet meer dan 20 milligram. De kachel moet bovendien een rendement hebben van minimaal 75%. “De Ecodesign-eisen voor hout- en pelletkachels zijn al van kracht sinds 1 januari 2022”, weet Katrien Smet van de Vlaamse Milieumaatschappij (VMM). “Daarom zijn fabrikanten van kachels op hout, houtpellets en steenkool sinds 1 januari 2022 verplicht om zich aan bepaalde eisen te houden. Is dat niet het geval, dan mogen de kachels niet in België of de EU verkocht worden.”

Tweedehands houtkachel

Toegegeven, een tweedehandskachel is financieel interessanter, maar ze zijn wel een pak vervuilender. “Over de tweedehandsverkoop van houtkachels is er onduidelijkheid in België”, weet Smet. “We hadden al een federale productnormering voor hout- en pelletkachels sinds 2010. Dat werd vastgelegd in een Koninklijk Besluit en legde de minimale eisen van rendement en emissieniveaus vast. In principe had dit Koninklijk Besluit moeten worden opgeheven, maar FOD Economie heeft dit zover we kunnen nagaan niet gedaan. De Ecodesign-eisen zijn sowieso niet van toepassing op de tweedehandsmarkt."

Hoe oudere kachels uitfaseren?

Maar hoe krijgen we deze oude, vervuilende kachels dan uit onze woningen? Smet: “Je kan oude kachels op verschillende manieren uitfaseren, zoals bij een verkoop en in functie van de leeftijd van de kachel.” Maar dat is momenteel niet zo evident. Er zijn tal van pijnpunten, volgens Smet. “De Europese regelgeving gaat enkel over nieuwe kachels. Regelgeving om de uitstoot van bestaande kachels aan te pakken ontbreekt in de meeste lidstaten, zo ook in België. Een gasinstallatie moet aan allerlei eisen voldoen, maar een kachel kan je gewoon in de bouwhandel kopen en zelf installeren.”

Een gasinstallatie moet aan allerlei eisen voldoen, maar een kachel kan je gewoon in de bouwhandel kopen en zelf installeren

Daarnaast zou het goed zijn om het houtkachelpark in kaart te brengen. Momenteel hoef je de installatie van een kachel of open haard niet te registreren. Niemand kan dus controleren welke kachel je hebt, of deze aan de normen voldoet en hoe je stookt. “Een registratie van in gebruik zijnde toestellen is dus relevant. Dit geeft de nodige informatie over de grootte en geografische spreiding van de problematiek.”

Stookregels voor de houtstoker

Voor wie op hout stookt, bestaat er wel zoiets als een code van goede praktijk. Deze code adviseert hoe je het best stookt, maar het legt houtstokers niets op. Er is ook een leidraad met richtlijnen voor de correcte plaatsing van schouwen en ventilatieopeningen. Zou het niet beter zijn dat er duidelijke regels komen in plaats van adviezen? Smet: “Adviezen en sensibilisering zullen wel een verschil maken, maar het blijft vrijblijvend. Wie een huis koopt of wie verbouwt, maakt best een milieuvriendelijke én gezonde verwarmingskeuze zowel voor zichzelf als voor de leefomgeving.”