Hemelwaterregels zijn vaak te streng: architect Sara De Boodt legt uit waarom en geeft tips

Wie wil verbouwen of uitbreiden, krijgt te maken met de hemelwaterverordening. Die bepaalt hoe je water moet opvangen, hergebruiken en laten infiltreren. Sinds de verstrenging in 2023 ziet architect Sara De Boodt dat de regels in bepaalde situaties onpraktisch en duur kunnen uitpakken, vooral bij kleine percelen. In dit artikel deelt ze twee concrete praktijkcases én tips voor wie met de regels aan de slag moet.

Hoe streng is de hemelwaterverordening in Vlaanderen?

De regels rond hemelwater zijn sinds 2023 vernieuwd. Regenwater opvangen, hergebruiken en infiltreren is momenteel de norm. Maar sindsdien is er best al wat kritiek gekomen op de regels. Zo riep de betonfederatie al op om ondergrondse infiltratie mogelijk te maken. Terwijl de huidige regels een bovengrondse infiltratie, een wadi dus, voorschrijven. Recent gaf de Gemengde Commissie Vergunningen, een expertengroep opgericht door de Vlaamse regering, het advies om de hemelwaterverordening aan te passen omdat ze te strikt en te weinig flexibel is.

Wanneer regels botsen met de praktijk: kleine tuinen in de knel

De bedoeling van de regels is goed. Dat vindt ook architect Sara De Boodt, die al meerdere verbouwers heeft geholpen die door de regels in de knoop kwamen. “Bij grote tuinen is het meestal geen probleem om een wadi en regenwaterput te plaatsen. Maar bij kleine percelen, bijvoorbeeld bij een rijhuis, wordt het al snel ingewikkeld. Een regenbom of periodes met extreme regenval zijn geen uitzondering meer. We gaan buffers nodig hebben, zodat wateroverlast zoveel mogelijk binnen de perken kan blijven. Er is dus wel nood aan een toekomstplan en duidelijke regels. Maar het moet realistisch blijven. Waarom verplicht worden om een wadi aan te leggen als je daarvoor weinig tot geen plaats hebt?”

Case 1: onmogelijke wadi bij uitbreiding rijwoning

In een gemeente in het Waasland botste de architect samen met de bewoners op een onverwachte wadi. “Het project ging om een optopping met minimale uitbreiding van 5 m². De bewoners wilden een extra bovenverdieping creëren aan hun rijwoning. We deden niets aan de ondergrondse leidingen. Dit was ook praktisch totaal onhaalbaar gezien de leidingen onder de woning door lopen. Er kon dus volgens de voorwaarden in de GSVH geen verplichting worden opgelegd. Toch moesten we in eerste instantie een wadi aanleggen.” 

“In de achtertuin lag al een regenwaterput, dus het regenwater werd opgevangen. Van de gemeente moesten we de overloopleiding van de regenwaterput laten opgraven en daar een wadi op aansluiten. Maar de achtertuin was veel te klein, ingesloten en de bodem bestond uit kleigrond. In zo’n bodemsoort kan water nauwelijks infiltreren. Ook konden we geen noodoverloop plaatsen omdat we niet onder de bestaande funderingsplaat konden. Het werd dus praktisch een onhaalbaar plan,” zegt Sara. “Uiteindelijk bleek onze oorspronkelijke dossieropbouw met motivatie voor deze toepassing toch in orde. Maar we hebben veel tijd verloren met telefoontjes, terwijl dit direct duidelijk had moeten zijn.“

“Naast de al strenge hemelwaterverordening, kan een gemeente nog extra regels opleggen”, weet architect Sara De Boodt

Case 2: verbouwing werd duizenden euro’s duurder

Bij een ander project liepen de kosten flink de hoogte in door de extra regels die de gemeente oplegde. Want naast de al strenge hemelwaterverordening, kan een gemeente nog extra regels opleggen. "Het ging om een woning met een kleine tuin naast een kanaal met onvoldoende plaats voor een wadi. Ik mocht enkel afwijken van de verordening als ik een grotere regenwaterput dan vereist zou plaatsen. Eentje van 10.000 liter in plaats van 7.500 liter, als compensatie voor het niet plaatsen van een wadi. Terwijl de beschikbare dakoppervlakte eigenlijk te klein is voor deze grootte van put.”

"Daarnaast konden we door de ligging geen betonnen putten gebruiken. Kunststof putten zijn lichter en dus makkelijker voor moeilijk bereikbare plaatsen. Maar ze zijn duurder: de totale kostprijs voor het plaatsen van de putten alleen was bijna 7.000 euro. Een zware extra investering dus voor de bouwheer bij de verbouwing van een kleine rijwoning,” vertelt Sara. 

Tips om beter met de strenge regels om te gaan

Volgens architect Sara moeten de regels dringend eenvoudiger en logischer worden. Hier zijn haar tips.  

1. Geef wadi’s een kans wanneer je de ruimte hebt. “Er zijn veel misverstanden over wadi’s. Mensen denken dat het vieze poelen worden waarin muggen broeden. Dat is niet zo, en al zeker niet wanneer je de juiste beplantingen toepast. Een wadi kan in de meeste gevallen hooguit vier dagen onder water staan. De infiltratie gebeurt stelselmatig, al is dit afhankelijk van je grondsoort natuurlijk. Als je de wadi mooi aanlegt met beplantingen, kan het zelfs een prachtige aanvulling zijn op je tuin, en uiteraard ook een fijne plek voor je lokale fauna en flora.”
2. Pas de regels aan voor kleine tuinen. “Bij kleine percelen is het vaak praktisch en /of financieel onmogelijk om een wadi of grote regenwaterput te plaatsen. Volgens de huidige regels is infiltratie niet verplicht voor percelen kleiner dan 120 m². Trek die regel terug op naar bijvoorbeeld 250 m², zoals het eerder ook was. Anders hebben mensen amper nog een tuin.”
3. In dicht verstedelijkte gebieden kan er beter nagedacht worden over collectie”ve buffersystemen. Iets wat nu al in vele nieuwe stadsontwikkelingen gebeurt. Niet elke kleine tuin z’n eigen wadi dus, maar een verzamelleiding richting grotere gemeenschappelijke voorzieningen. Iets wat enkel een overheid kan onderzoeken via ruimtelijke ordening en vrijwaren van bepaalde zones specifiek hiervoor, gecombineerd met groene publieke ruimte.”