Hoe halen we de klimaatdoelen? Experts waarschuwen: "De klok tikt"

De Europese klimaatdoelen zijn duidelijk en ambitieus. Tegen 2030 moet de uitstoot van broeikasgassen in de Europese Unie met 55% zijn gedaald en tegen 2050 moet Europa klimaatneutraal zijn. Maar hoe realistisch is die tijdlijn?

Klimaatakkoord van Parijs 

Eind 2015 ondertekenden 195 landen het Klimaatakkoord van Parijs. Dit ambitieuze akkoord verbindt alle landen ertoe om de opwarming van de aarde te beperken tot maximaal 1,5°C. Om dat te realiseren moet de uitstoot van broeikasgassen naar beneden. Daarom hebben alle landen van de EU afgesproken om in 2030 55% minder broeikasgassen uit te stoten en tegen 2050 klimaatneutraal te zijn.

Klimaatdoelen zijn nog ver weg 

Dit akkoord heeft natuurlijk een serieuze impact op onze samenleving, dus ook op onze woningen en hoe we ze verwarmen. Volgens Peter Anderberg, CEO van Heatnet Global zijn we nog ver van huis. “De klokt tikt genadeloos verder. Maar we zijn nog ver van de targets die we onszelf hebben opgelegd”, stelt Anderberg onomwonden.

Doelstellingen vastleggen is één ding, maar de vraag is: hoe gaan we ze ook écht halen?

Met een slakkengang door de transitie

Anderberg verwijst naar de veelbelovende uitrol van warmtenetten. “In 2018 werd door de EU vooropgesteld dat tegen 2040 20% van de warmtevoorziening via een ondergronds leidingnetwerk zou verlopen. Toen stond de teller op 10%, vandaag zitten we amper aan 12%. Die trage vooruitgang toont pijnlijk aan hoe groot de kloof is tussen ambities en realiteit. Doelstellingen vastleggen is één ding, maar de cruciale vraag blijft: hoe gaan we die doelen ook effectief halen?”

Uitdagingen bij het halen van klimaatdoelen

Volgens Anderberg ligt het probleem niet alleen bij investeringen of de stimulansen die er zijn, maar vooral bij capaciteit. “De technologie is er. De productiecapaciteit is er. Maar we hebben simpelweg niet genoeg mensen om alles te installeren.” De energietransitie vraagt een enorme schaalvergroting, en dat lukt alleen als er massaal wordt geïnvesteerd in opleiding en arbeidskrachten. “Targets moeten beter afgestemd zijn op wat er praktisch haalbaar is. En dat betekent goede vakmannen opleiden.”

Verwarming als grootste kantelpunt

Hoe je het draait of keert: de transitie zit vandaag niet op schema. Verwarming vertegenwoordigt ongeveer de helft van de totale energievraag en meer dan 70% daarvan is nog altijd fossiel. Dat maakt de uitdaging enorm. De Vlaamse regelgeving geeft al een goede duw in de rug. De renovatieplicht draagt sowieso bij aan de transitie. Net zoals het verbieden van nieuwe aardgasaansluitingen bij nieuwbouw, de strengere eisen voor hernieuwbare energie en het verplichten van lage-temperatuurverwarming. 

Nieuwe regelgeving 

Dat zet de deur naar een warmtepomp of warmtenet al wagenwijd open. Maar natuurlijk zitten we met heel wat woningen die hier nog niet aan toe zijn. De gasfactuur blijft ook nog steeds de goedkoopste. Vooral in dichtbevolkte gebieden en in stedelijke contexten is een snelle omschakeling moeilijk. “Veel gebouwen zijn huurwoningen, waar individuele oplossingen zoals warmtepompen niet altijd haalbaar zijn. Dat vraagt aangepaste regelgeving en een andere aanpak dan bij individuele woningeigenaars”, weet Anderberg.

De rol van warmtenetten 

Lokale, hernieuwbare warmtebronnen kunnen een volwaardig alternatief vormen voor fossiele brandstoffen en warmtenetten spelen daarin een sleutelrol. “De warmte die we vandaag gewoon verspillen, kan ons in staat stellen om tegen 2050 een groot deel van de verwarmingsvraag duurzaam in te vullen.” Daarom maken steeds meer steden vandaag hun warmtevisie bekend. 

Praktijkvoorbeeld: klimaatvisie Gent

“Gent was een van de eerste steden die met een dergelijke geïntegreerde warmtevisie naar buiten kwam”, weet Filip Watteeuw, Schepen voor Wonen, Milieu, Klimaat en Energie. “We zetten actief in op het betrekken en activeren van installateurs om warmtepompen aan te bieden. Door die lokale markt te laten groeien, kunnen installateurs huishoudens beter informeren en overtuigen om te kiezen voor een warmtepompoplossing.” 

Daarnaast wil de stad gezinnen ondersteunen via initiatieven, zoals de Energiecentrale. “Dat is een one-stop-shop voor renovatie- en energieadvies. Ook verhuurders worden expliciet meegenomen, zodat kwetsbare groepen niet uit de energietransitie vallen.” Tot slot is samenwerking cruciaal, daarom werkt de stad samen met verschillende partners, zoals UGent. “Een visie in de praktijk omzetten kan alleen door samen te werken”, benadrukt Watteeuw.

Conclusie

De transitie die nodig is om de klimaatdoelstellingen te halen, is gelukkig niet louter meer een ecologisch verhaal. Het gaat vandaag evenzeer over energie-onafhankelijkheid, zekerheid en veerkracht. “Dat zorgt voor een breder draagvlak en een meer verenigd front dan enkele jaren geleden. Maar er is nog een lange weg te gaan”, besluit Anderberg.