Is een intelligente thermostaat een goed idee of niet?

Automatische aansturing van verwarmingsketels, slimme thermostaten, programmeerbare of geconnecteerde thermostaatkranen, spraakgestuurde domotica… De regeling van onze verwarming lijkt wel voer voor een sciencefictionroman. Fabrikanten bieden daarbij tegen elkaar op met de meest aantrekkelijke beloftes. Maar staat ‘altijd meer’ in dit geval wel gelijk aan ‘altijd beter’?

De regeling van een verwarmingssysteem komt neer op het inzetten van besturingsapparaten om het systeem zo dicht mogelijk te laten aansluiten op de gewenste temperatuur. Deze definitie haalt er zo de twee belangrijkste elementen uit die nodig zijn om het in huis comfortabel warm te hebben: de te bereiken temperatuur enerzijds en anderzijds het technische systeem dat de temperatuur stabiel houdt. Net daar ligt de moeilijkheid voor de regeling, want de gewenste temperatuur wijzigt voortdurend. En dat is te wijten aan verschillende parameters: of er al dan niet iemand thuis is, de aard van de activiteiten, de warmteproductie in huis door andere bronnen, de gevoeligheid van de bewoners voor warmte en koude…

Warmte zonder verwarming

Naast de verwarming, wordt je woning deels opgewarmd door andere bronnen zoals de koelkast, de kookplaat, computers… Daar komen ook nog de passieve zonnewinsten via de ramen bij. De hoeveelheid warmte die via deze weg wordt geproduceerd, bepaalt hoe lang en hoe intens de verwarming moet werken om het verschil op te halen tussen de gewenste comforttemperatuur en de temperatuur die met deze ‘andere’ warmtebronnen wordt bereikt. Het verwarmingssysteem moet zich dus continu aanpassen aan de wisselende behoeftes en voortdurend kunnen bijsturen. En daar zijn verschillende oplossingen voor.

1. Thermostaatkranen

De gewenste temperatuur varieert in functie van wanneer er iemand thuis is en verschilt ook nog eens van ruimte tot ruimte. Het beste voorbeeld is de badkamer, die we in principe enkel ’s morgens en ’s avonds gebruiken en waar het warmer mag zijn dan in de rest van de woning. Om te kunnen douchen in een badkamer die steeds ‘op temperatuur’ is, heb je dus altijd een lokale oplossing nodig die automatisch werkt en rekening houdt met de gebruiksuren en de gebruikstemperatuur van de ruimte. Programmeerbare thermostaatkranen zijn daarvoor perfect. Met de basismodellen kan je daarentegen enkel de temperatuur manueel bijregelen, maar de periodes waarin verwarmd moet worden niet vooraf instellen. Hun nut is dus beperkt.

2. Kamerthermostaat

Met een thermostatische bediening kan je de temperatuur van de verwarming regelen en de uren instellen waarop de verwarming moet werken. Die thermostatische bediening bestaat minimaal uit de regeling van de warmtebron (verwarmingsketel, warmtepomp…) door een buitenvoeler, aangevuld met een kamerthermostaat en eventueel thermostaatkranen. Deze oplossing is perfect voor het ‘traditionele’ gezin: ouders die buitenshuis werken volgens vaste uren, schoolgaande kinderen en vaste leefgewoontes. Voor elke dag van de week kan je met de thermostaat de periodes instellen waarop de verwarming moet werken én de gewenste temperatuur programmeren.

Bepaalde systemen zijn gebaseerd op zelflerende software. Ze slaan je leefgewoontes op en passen zo de programmering aan. Bij deze ‘slimme’ thermostaten communiceren de verschillende onderdelen met elkaar zonder dat je zelf iets moet doen. De meeste van deze slimme thermostaten kan je vanop afstand bedienen.

3. Regeling vanop afstand

Hoe verder je afwijkt van het traditionele gezin en van de bijhorende leefgewoontes, hoe meer het gebruik van de ruimtes wisselt. Programmeren moet dan niet per week, maar per dag kunnen gebeuren, of zelfs op het moment zelf. Flexibiliteit is hier het sleutelwoord en het regelsysteem moet continu werken om op alle mogelijke onvoorziene scenario’s te kunnen inspelen. Denk bijvoorbeeld aan een werkdag die twee uur later eindigt. Aangezien verwarmen dan geen zin heeft, is het evident dat je de regeling vanop afstand moet kunnen bijstellen.

Dankzij een ‘gestuurde’ regeling kan je informatie over de temperatuur in huis online ophalen en vanop afstand tussen komen in de regeling van je verwarmingssysteem. Op die manier kan je de verwarming hoger of lager zetten als je niet thuis bent. Verschillende systemen gebruiken ook de locatie van je smartphone om de verwarming in te schakelen wanneer je naar huis rijdt of uit te schakelen wanneer je de deur achter je hebt dichtgetrokken. Een overzicht van de mogelijkheden:

• Aan/uit
  De eerste optie: de verwarming in- of uitschakelen via een geconnecteerde kamerthermostaat (verbonden met het internet). Deze eenvoudige oplossing is makkelijk in gebruik, maar niet echt efficiënt. De ketel zal namelijk telkens op zijn volle vermogen werken terwijl dat niet altijd nodig is, en dus meer verbruiken

• Watertemperatuur
  De tweede optie: een preciezere regeling van de verwarming door op afstand de gewenste temperatuur in het verwarmingscircuit aan te passen. Het voordeel is dat je de temperatuur van het water dat in het circuit stroomt, en de warmte die door de radiatoren wordt afgegeven continu kan bijsturen via de driewegkraan die het water van de vertrek- en retourleidingen mengt. Deze oplossing is efficiënter.

• Thermostaatkranen
  De derde optie is het individueel aansturen van geconnecteerde thermostaatkranen. Zo kan je de temperatuur ruimte per ruimte wijzigen. In tegenstelling tot de vorige oplossingen, heeft dit geen invloed op de watertemperatuur in het verwarmingscircuit. In plaats daarvan wordt het waterdebiet in de radiatoren bijgestuurd.

• Gecombineerde oplossing
  De laatste oplossing is de combinatie van de verschillende opties, waarbij je zowel de werking van de verwarmingsketel (aan/uit) als de watertemperatuur in het circuit en de thermostaatkranen vanop afstand kan bijsturen. Deze complexe oplossing is niet alleen de meest efficiënte, ze zorgt ook voor het hoogste comfort en de grootste besparing op je energiefactuur.

Niet enkel voordelen

Je verwarming vanop afstand regelen heeft echter ook enkele nadelen. De verwarming wordt namelijk geprogrammeerd op basis van de voorkeuren van de hoofdgebruiker en houdt geen rekening met de andere gezinsleden. Het is wel mogelijk om vanop verschillende apparaten en met meerdere personen de verwarming vanop afstand te bedienen, maar er zijn grenzen. In de praktijk zal de ‘verantwoordelijke’ van de regeling op afstand alle verzoeken van zijn gezinsleden moeten behandelen. Als hun behoeftes te ver uit elkaar liggen, lijkt een permanente verwarming van de woning alsnog de enige oplossing te zijn.

Een andere veelgehoorde vraag is hoe groot het installatiegemak van een geconnecteerd systeem in werkelijkheid is. Een draadloze thermostaat installeren ligt inderdaad binnen het bereik van iedereen. Maar hoe groter het aantal functies en hoe meer onderdelen van de vaste installatie op afstand bediend moeten worden (ketel, geconnecteerde thermostaatkranen, kamerthermostaat…), hoe complexer het wordt. Voor de installatie van een volledig systeem is het dus nuttig om je verwarmingsinstallateur in te schakelen.

Besluit

In theorie geldt dat hoe preciezer je de verwarming kan regelen en hoe meer de warmtevraag varieert, hoe groter de besparing op de energiefactuur. In de praktijk bespaar je niets als de klassieke regeling van je installatie perfect inspeelt op je leefgewoontes. Als je de regeling niet nauwgezet opvolgt, dreigt je slimme thermostaat je zelfs meer te kosten. Een slimme thermostaat met bediening vanop afstand heeft wel zin als de warmtebehoefte in huis continu verandert, als je houdt van de nieuwste technologieën en als je je verbruik in het oog wil kunnen houden. Twee zaken zijn doorslaggevend bij je keuze: de mogelijkheid om in te spelen op de noden van alle gezinsleden en het rendement van de investering.