Verwarmen zonder gas en stookolie: hoe doe je dat?

Tegen 2050 moet ons gebouwenpark klimaatneutraal zijn. Momenteel gebruikt nog meer dan 90% van de gezinnen gas of stookolie om zijn woning te verwarmen. Hoe kan je afstappen van deze fossiele brandstoffen en overschakelen op een groene manier van verwarmen? Enkele (ver)bouwers die kozen voor hernieuwbare energie vertellen over hun keuze.

Volgens Jurgen Naets, expert bij Bond Beter Leefmilieu en Ecobouwers, verwarmt op dit moment slechts 3 à 4% van de gezinnen zijn woning efficiënt op een groene of hernieuwbare manier. “Meer dan 90% gebruikt momenteel nog gas of stookolie om zijn woning te verwarmen. Dit betekent dat jaarlijks zo’n 100.000 gezinnen hun warmtevoorziening moeten vergroenen om de doelstellingen van 2050 te halen.”

Soorten groene warmte

Er zijn verschillende vormen van groene warmte. “De twee bekendste vormen zijn een warmtenet en een warmtepomp. Een warmtenet is een ondergrondse circulatieleiding met warm water. Als er een warmtenet in je straat ligt, kan je woning hierop worden aangesloten voor verwarming en warm water. Een warmtepomp haalt energie uit de bodem of de buitenlucht en waardeert die op tot een aangename warmte voor je woning. Maar het is niet voor elke woning geschikt. Je moet voldoende ruimte, voldoende isolatie en een lage temperatuurverwarming hebben”, legt Jurgen Naets uit. “Er zijn ook nog andere vormen zoals een pelletketel, een hybride warmtepomp, warmtepomppanelen en een brandstofcel.”

Overgangsfase

Momenteel worden fossiele brandstoffen zoals stookolie en aardgas heel wat minder belast dan elektriciteit. “Maar we zitten in een overgangsfase”, weet Jurgen Naets. “Onze energierekening zal grondig hervormd worden. Zo krijgt iedereen een digitale meter, waardoor de netbeheerder op een kwartier na je verbruik kent, en verdwijnt de terugdraaiende teller voor mensen met zonnepanelen. Vanaf 2022 komt er ook een capaciteitstarief.”

Capaciteitstarief

Hoe werkt dat capaciteitstarief? “De bedoeling van het capaciteitstarief is dat het huidige net niet overbelast wordt. Het komt er dus op neer om je stroom zoveel mogelijk te verbruiken op het moment dat je zonnepanelen energie opwekken”, zegt Marleen De Roye, expert bouwen en energie bij Dialoog. “Voor de pieken in je verbruik, ga je netkosten betalen. Hiervoor wordt er elke maand gekeken naar de hoogste piek per kwartier. Je moet dus de pieken afvlakken. Met een uitbreiding aan je digitale meter kan je je warmtepomp bijvoorbeeld slim aansturen. Hoe slimmer je je warmtepomp aanstuurt, hoe beter voor je energierekening. Heb je een warmtepomp? Dan zal je met het capaciteitstarief bijna altijd minder betalen dan met het huidige tarief.”

Welke keuze maken?

Maar niet elke woning is zomaar geschikt voor een warmtepomp. “In eerste instantie moet je woning goed geïsoleerd zijn. Ook de warmtevraag moet beperkt zijn en je verwarmt best met een systeem op lage temperatuur zoals vloerverwarming”, legt Marleen De Roye uit.

Ook het type woning speelt een rol. “Woon je in een recente woning van 15 jaar oud en verwarm je op stookolie of gas? Dan heb je misschien niet meteen grote renovatieplannen. Wel kan je al kiezen voor een energiezuinigere ketel en beslissen om over 15 jaar wel grondig te renoveren. Dan kan je alsnog overschakelen naar een warmtepomp”, vertelt Marleen De Roye. “Er zijn een aantal factoren die meespelen, maar het is belangrijk dat je een totaalplan maakt als je nog met stookolie of gas verwarmt. Kijk op de lange termijn en maak een totaalplan van nu tot 2050.”

Arjan en Gert kozen voor een warmtepomp met slimme sturing

Arjan en Gert kochten enkele jaren geleden een woning die ze volledig gestript en naar hedendaagse normen gerenoveerd hebben. “We waren op zoek naar een woning die structureel in orde was en die aan een lage prijs te koop stond zodat we nog veel budget over hadden voor onze renovatie. Oorspronkelijk hadden we geen ambitie om een warmtepomp te plaatsen, maar uiteindelijk hebben we toch voor een lucht-waterwarmtepomp gekozen”, vertelt Gert.

De warmtepomp verwarmt hun woning via vloer- en wandverwarming en zorgt voor sanitair warm water. Gert is tevreden met zijn keuze. “We hebben een elektriciteitsverbruik van zo’n 6.000 kWh per jaar. Daarom hebben we 5.400 Wp aan zonnepanelen gelegd. Zo hebben we een lage elektriciteitsfactuur. We sturen onze warmtepomp ook slim aan. Via domotica laten we de zonnepanelen met de warmtepomp communiceren om het gebruik van de warmtepomp te optimaliseren.”

Stephanie en Frederik bouwden een passiefwoning met een lucht-waterwarmtepomp

Ook Stephanie en Frederik kozen voor een lucht-waterwarmtepomp. “We zijn in 2016 begonnen met het bouwen van een energiezuinige woning op de plaats waar eerst een energieverslindende woning stond. We kozen voor een passiefwoning uit houtskelet en wouden ook zelf de handen uit de mouwen steken”, vertelt Frederik. “Omdat we een hele lage energievraag hadden, kwamen we vrij snel bij onze keuze van een lucht-waterwarmtepomp. In de badkamer hebben we in één wand ook wandverwarming voorzien. Daarnaast hebben we veel aandacht besteed aan oververhitting. Via onze warmtepomp kunnen we ook eventueel koelen als dat nodig is.”

Luk verwarmt zijn woning met een zonneboiler en een houtvergasser

Luk uit Poperinge bouwde in 2012 een nulenergiewoning. Zijn belangrijkste warmtebron is de zon. “We hebben onze woning zo goed mogelijk proberen te isoleren en gekozen voor vloerverwarming op lage temperatuur. We verwarmen op twee manieren. In de zomer met een zonneboiler met een voorraadvat van 1.400 liter en in de winter wordt het vat bijverwarmd door een houtvergasser”, legt Luk uit.

“In de ene helft van onze woning wonen we zelf, in de andere helft zijn er drie gastenkamers met ieder hun eigen sanitaire ruimte. Hierdoor hebben we een grotere vraag naar verwarming en sanitair warm water dan een gemiddeld gezin. Omdat we aan deze vraag zo ecologisch mogelijk willen voldoen, recupereren we afvalwater via een rietveld. In onze eigen badkamer hebben we bijvoorbeeld geen verwarming voorzien en die missen we maar drie dagen op een jaar.”

Wim koos voor een pelletketel en zonneboiler

Wim en zijn gezin hebben in 2012 hun rijwoning gerenoveerd en uitgebreid. “We hebben gekozen voor houtpellets als warmtebron en afgifte via lage temperatuur in de vorm van wandverwarming. Ik wou niet met fossiele brandstoffen verwarmen”, onderbouwt Wim zijn keuze. “En pellets zijn ook een lokale brandstof. In België alleen al kan ik kiezen uit 13 verschillende pelletfabrikanten. We verwarmen dus met een condenserende pelletketel inclusief zonneboiler, die niet alleen ons sanitair water opwarmt maar ook de verwarming ondersteunt. Jaarlijks betalen we 280 euro voor ons verbruik en we zijn ook heel flexibel. We kunnen op elk tijdstip en in elke situatie onze verwarming gebruiken, want de pellets zijn altijd beschikbaar. Beschouw het als een warmtebatterij die heel de winter beschikbaar is.”

Met dank aan Ecobouwers.be.