Is een warmtepomp een goede keuze bij renovatie?

Ga je renoveren? Dan moet je beslissen op welke manier je je woning zal verwarmen. Behoud je het bestaande systeem? Of stap je over naar een andere brandstof? Dan kan je zeker nadenken over de plaatsing van een warmtepomp. Maar is een warmtepomp bij renovatie het overwegen waard vanuit technisch, economisch en ecologisch oogpunt?

Of een warmtepomp geschikt is bij renovatie, hangt af van de omvang van de renovatiewerken die je plant. Bij een lichte renovatie zijn er andere oplossingen meer geschikt dan bij een ingrijpende renovatie.

Warmtepomp bij een lichte renovatie

Enkel het dak isoleren en enkele ramen vervangen, zal niet volstaan om het rendement van een warmtepomp op lage temperatuur te garanderen. In de koudste periode van het jaar kan de warmtepomp mogelijk niet voor de gewenste comforttemperatuur zorgen. De bestaande radiatoren zijn namelijk niet echt compatibel met de lage temperatuur van het verwarmingswater dat een warmtepomp produceert. In dit geval kan je kiezen voor een hogetemperatuurwarmtepomp, een gaswarmtepomp of een hybride warmtepomp.

1. Hogetemperatuurwarmtepomp

Er bestaan lucht-waterwarmtepompen ‘met hoge temperatuur’, die je in theorie in een slecht geïsoleerde woning kan installeren. Om de hogere temperatuur te bereiken, moet de compressor meer werken waardoor het elektriciteitsverbruik toeneemt en ook de rentabiliteit daalt. Deze warmtepompen zijn ook duurder. Bovendien dalen de prestatiecoëfficiënt (COP) en het rendement van de pomp als de buitentemperatuur onder het vriespunt zakt. In dat geval behaal je de gewenste comforttemperatuur in huis niet meer.

De grote moeilijkheid zit in de dimensionering van de warmtepomp. Enerzijds moet ze een optimaal comfort kunnen garanderen in de koudste periode van het jaar, anderzijds mag ze niet overgedimensioneerd zijn (en dus te krachtig) in de rest van het verwarmingsseizoen. Die moeilijke evenwichtsoefening leidt vaak tot een slechte werking van de warmtepomp, waarbij je zowel op economisch als ecologisch vlak niet de gewenste resultaten behaalt.

2. Gaswarmtepomp

Elektriciteit is niet de enige manier om een warmtepomp van energie te voorzien. Er bestaan ook gasabsorptiewarmtepompen waarmee je kan voorzien in je verwarming en productie van sanitair warm water. Ze werken op een fossiele brandstof en kunnen dienen als overgangsfase naar een hernieuwbaar alternatief. Ze werken eigenlijk zoals een lucht-waterwarmtepomp, maar dan op gas in plaats van elektriciteit. Een gasbrander genereert een drukverhoging, wat op zijn beurt leidt tot hete dampen in de buizen. Dat zorgt voor de nodige aansturing van het systeem. Bij elektrische warmtepompen gebeurt dit hele proces mechanisch. Met een gaswarmtepomp bereik je gemakkelijk hoge watertemperaturen tot zelfs 60 à 65°C, ook bij vriestemperaturen. Dat maakt dat je dit systeem eenvoudig kan inpassen in bestaande woningen met een verwarmingssysteem op hoge temperatuur.

3. Hybride opstelling

Wil je een slecht geïsoleerde woning toch graag verwarmen met een warmtepomp, dan behoud je best het bestaande verwarmingssysteem en koppel je dat aan een lucht-waterwarmtepomp. Dit noemt men een hybride opstelling. Die laatste zal je woning tijdens een groot deel van het seizoen verwarmen met water op lage of gemiddelde temperatuur, terwijl je verwarmingsketel warm water op hoge temperatuur zal aanmaken in de koudste periode. De warmtepomp vult dus de warmtevraag in gedurende het grootste deel van het stookseizoen. Het minder goede rendement van je oude ketel vormt geen al te groot obstakel, aangezien die slechts tijdens een korte periode van het jaar zal werken.

Maak je vervolgens werk van een goede isolatie van je woning, zal de warmtepomp steeds vaker alleen instaan voor de verwarming van je woning. Wel belangrijk is om de toestellen na de isolatiewerken opnieuw correct te laten afregelen.

Warmtepomp bij een ingrijpende renovatie

Zijn jouw geplande renovatiewerken een stuk ingrijpender? Dan is de keuze voor een warmtepomp evidenter. Bij een doorgedreven energetische renovatie, waarbij je de volledige gebouwschil aanpakt (dak, vloer, muren en ramen), wordt een warmtepomp een rendabele investering. Zeker als je de warmtepomp combineert met zonnepanelen. Dat resulteert in een van de efficiëntste manieren om duurzaam te verwarmen.

Daarnaast zal je ook de luchtdichtheid moeten verbeteren en een performant en doordacht ventilatiesysteem installeren.

Kies je voor een warmtepomp? Dan heb je ook een systeem nodig dat op lage temperatuur kan werken zoals vloerverwarming, lagetemperatuurradiatoren of ventiloconvectoren. Zelfs als je niet meteen een warmtepomp installeert, is de keuze voor een verwarmingssysteem op lage temperatuur relevant. Zo’n systeem verbetert ook het rendement van een condensatieketel en het biedt je de mogelijkheid om deze later makkelijker te vervangen door een warmtepomp.

Vervanging van een elektrische verwarming

Heel wat huizen uit de jaren 80 zijn uitgerust met aparte elektrische radiatoren en/of elektrische accumulatoren. De manier waarop je zo’n woning zonder warmteverdeelsysteem gaat verwarmen na de renovatie is cruciaal. Kies je voor een cv-ketel met radiatoren? Dan moet je een buizennetwerk aanleggen voor de verdeling van het verwarmingswater en je woning laten aansluiten op het aardgasnet (of een propaan- of stookolietank plaatsen).

Kies je voor een lucht-luchtwarmtepomp? Dan moet je leidingen met koelmiddel voorzien die de buitenunit verbinden met de binnenunits. Bij een lucht-luchtwarmtepomp blaast de ventilator warme lucht de ruimtes in. De prijs is lager dan van een volledig verwarmingssysteem met een cv-ketel en radiatoren. Door de werking van deze warmtepomp om te keren, kan je ze bovendien ook gebruiken om te koelen. Bij sommige lucht-luchtwarmtepompen neemt het rendement af bij koud weer, waardoor ze veel elektriciteit verbruiken en de gewenste comforttemperatuur niet kunnen leveren.

Een lucht-waterwarmtepomp in combinatie met een warmteafgiftesysteem op lage temperatuur is ook mogelijk, maar dan zal je ook een volledig nieuw leidingennetwerk moeten voorzien.

Is mijn bestaande cv-installatie geschikt voor een warmtepomp?

Als je geen grote verbouwingen plant en je bestaande installatie wil behouden, dan zijn een hybride opstelling, een gaswarmtepomp of een hogetemperatuurwarmtepomp haalbare oplossingen. Wil je toch op lage temperatuur verwarmen, dan zal je de nodige aanpassingen moeten doen. Maak zeker eerst werk van een degelijke isolatie en investeer in vloerverwarming, ventiloconvectoren of lagetemperatuurradiatoren.

Is een hybride warmtepomp een optie?

Een hybride warmtepomp is zowel bij nieuwbouw als in bestaande woningen een optie. Bij renovatie blijft verwarming op hoge temperatuur wel nodig in de koudste periodes van het jaar, tenzij je de gebouwschil grondig aanpakt en de warmteafgiftesystemen (radiatoren, convectoren…) vervangt. De warmtepomp wordt zo veel mogelijk gebruikt, maar de verwarmingsketel kan op elk moment bijspringen om de gewenste comforttemperatuur te halen. Een hybride warmtepomp is dus geschikt als je huis onvoldoende geïsoleerd is en je toch al wil overschakelen op hernieuwbare energie of als je nog niet volledig de overstap naar een warmtepomp wil of kan maken.

Wat is de prijs van een warmtepomp bij renovatie?

Buiten de prijs van je nieuwe installatie, die afhankelijk van het type warmtepomp dat je kiest tussen 6.000 en 22.000 euro ligt, komen er bij een renovatieproject nog andere kosten bij. Zo is een warmtepomp enkel aan te raden in een geïsoleerde woning en kan het dus nodig zijn om eerst te investeren in (extra) isolatie. Als je je bestaande installatie moet vervangen of aanpassen moet je ook hier rekening houden met bijkomende kosten.

Zijn er premies voor de plaatsing van een warmtepomp bij renovatie?

Ja, je kan premies aanvragen voor de plaatsing van een warmtepomp. In Vlaanderen kan je beroep doen op Mijn VerbouwPremie van de Vlaamse overheid. Daarnaast kan je ook bij netbeheerder Fluvius terecht voor de Totaalrenovatiebonus (BENO-pass) en de EPC-labelpremie. De Totaalrenovatiebonus geldt enkel voor wie investeert in drie of meer energiebesparende maatregelen waarvan minstens één al werd aangevraagd voor 1 juli 2022. Nu kan de BENO-pass niet meer geactiveerd worden. De EPC-labelpremie geldt enkel voor woningen die een slecht energielabel hebben en die binnen de vijf jaar minimum een label C halen. Deze premie kan je ook combineren met de twee bovenstaande.

Woon je Wallonië? Dan kan je financiële steun aanvragen via de premie Habitation. In Brussel zijn er de Renolution-premies.